موسسه مطالعات ایران اوراسیا - پربيننده ترين عناوين :: نسخه کامل http://www.iras.ir/ Sat, 20 Apr 2019 19:34:16 GMT استوديو خبر (سيستم جامع انتشار خبر و اتوماسيون هيئت تحريريه) نسخه 3.0 /skins/default/fa/normal02/ch01_newsfeed_logo.gif تهیه شده توسط موسسه مطالعات ایران اوراسیا http://www.iras.ir/ 100 70 fa نقل و نشر مطالب با ذکر نام موسسه مطالعات ایران اوراسیا آزاد است. Sat, 20 Apr 2019 19:34:16 GMT 60 «ایران و روسیه در آستانۀ دهۀ چهارم همکاری‌های پسا جنگ سرد» http://www.iras.ir/fa/doc/report/3824/ایران-روسیه-آستانۀ-دهۀ-چهارم-همکاری-های-پسا-جنگ-سرد  نشست تخصصی گروه مطالعات روسیه با موضوع «ایران و روسیه در آستانۀ دهۀ چهارم همکاری‌های پسا جنگ سرد» روز دوشنبه ۲۶ فروردین ۱۳۹۸ در تالار حنانه دانشکده مطالعات جهان برگزار شد. این نشست با اداره دکتر جهانگیر کرمی، معاون اداری و مالی دانشکده، دکتر لنا دونایوا، دانشیار انستیتو خاورشناسی آکادمی علوم روسیه، دکتر احسان رسولی نژاد، استادیار دانشکده مطالعات جهان، دکتر خدایار براری، دانشکده مطالعات جهان، دکتر مارینا کامنوا، دانشیار انستیتو خاورشناسی آکادمی علوم روسیه و دکتر الهه کریمی ریابی، دانشکده مطالعات جهان برگزار شد. در ابتدای این نشست دکتر کرمی به این موضوع اشاره کرد که ایران کشوری است که با 205 کشور از 207 کشور جهان رابطه دارد که در این میان، رابطۀ ایران با کشورهای روسیه، آمریکا، چین، انگلیس، فرانسه و آلمان نسبت به سایر کشورها اهمیت زیادی دارد. روسیه در روابط ایران با دیگر کشورها از جایگاه ویژه‌ای برخوردار است که باعث شد بیش از دو قرن از کشورهای مؤثر در روابط خارجه و مسائل داخلی ایران به شمار رود. وی همچنین محور اصلی این نشست را بررسی مسائل اقتصادی و فرهنگی در روابط دو کشور خواند، گرچه هردو از مسائل سیاسی زیاد دور نیستند. پس از دکتر کرمی، خانم دکتر دونایوا همکاری‌های ایران و روسیه را از نگاه روسی مورد بررسی قرار داد. او در سخنان خود به شباهت ساختار اقتصادی بین ایران و روسیه اشاره کرد و گفت که در این اقتصاد بیشتر دولت مطرح است و اولویت دادن به منافع ژئوپلیتیک در این سه دهه خود یک مانع به شمار می‌رود، ازلحاظ بین‌المللی روسیه به شرق گرایش دارد اما تحریم‌های اعمال‌شده از سوی غرب بر این دو کشور مانع از همکاری است. در سال‌های برخی اخیر گرایش روسیه به شرق را اجباری می‌دانند اما برخی دیگر بر این باورند که روسیه با شرق دیر آشنا شده است. آسیا به قطب توسعه اقتصادی و سیاست تبدیل شده است و هدف روسیه گسترش همکاری با کشورهای آسیا و مساعدت سیستم متوازن چندقطبی با این کشورها، ازجمله ایران است. بعد از برجام تغییرات مثبتی در روابط این دو کشور ایجاد شده است و حجم تبادل کالا بین این دو کشور افزایش یافته است اما سهم ایران کم بوده است. دکتر دونایوار به واردات روسیه از ایران اشاره کرد که در سال 2017 نسبت به سال 2016، 29 درصد افزایش داشته است و در سال 2017 به 35 درصد رسید و این نشان‌دهندۀ آن است که روسیه هنوز شریک اقتصادی مهمی برای ایران نیست. وی به تعاملات بین دو کشور اشاره کرده است که در زمینه‌های نظامی، انرژی، هواپیمایی و زیرساخت است و در این راستا هرسال جلسه‌ای بین سران این دو کشور برگزار می‌شود. در سال 2018 شرکت‌های روسی و ایرانی توافق‌نامه‌ای ده‌ساله‌ انجام دادند که سهم شرکت روسی به 80 درصد سرمایه‌گذاری رسیده است و همچنین کارهای ساختمانی نیروگاه بوشهر شروع شده و برای راکتور دوم پایه‌گذاری می‌شود. روسیه همچنین با ایران در زمینه حمل‌ونقل اوراسیا همکاری می‌کند و تلاش می‌کند هرچه زودتر این پروژه را به پایان برساند. سپس دکتر احسان رسولی نژاد تحریم‌های بین‌المللی از نگاه ایرانی را مورد بررسی قرار داد. وی به این موضوع اشاره کرده است که فروپاشی شوروی و تشکیل روسیه کنونی، قبل از 1991 شوروی تحریم‌های بین‌المللی زیادی را تجربه کرده است؛ در زمان لنین طلا و روبل، استالین، صنعت و فناوری، تحریم‌ها به خاطر جنگ با افغانستان، از 1991 تا 2008 تحریمی نبوده است و بعدازآن به خاطر جنگ با گرجستان به مدت دو سال و از سال 2014 به خاطر الحاق کریمه روسیه همواره از سوی غرب تحریم است؛ اما ایران از 1979، در زمان پهلوی 1950 تحریم نفت به مدت 1 یا 2 سال، اما از 1979(1357) انقلاب ایران همواره در تحریم بود و در تحریم‌ها تجربه بیشتری نسبت به روسیه دارد. اگر ازلحاظ ساختار اقتصادی نگاه کنیم در دوره‌های مختلف ساختار اقتصادی روسیه نسبت به تحریم‌ها قوی‌تر و ایران ضعیف‌تر است.  دکتر رسولی‌نژاد در ادامۀ صحبت‌های خود به واکنش تحریم‌ها در هر دو کشور اشاره کردند و افزودند هردو کشور سیاستی به نام اقتصاد مقاومتی و سیاست اقتصاد ضد تحریمی را مدنظر گرفته‌اند که شباهت‌ها و تفاوت‌هایی دارد. شباهت‌ها:1. هردو کشور این سیاست‌ها را راه‌حلی برای کم اثر کردن و بی‌اثر کردن تحریم‌ها می‌دانند و 2. شباهت این سیاست در هر دو اقتصاد ‌موجب شکل‌گیری سیاست جانشینی واردات شده است. از منظر تقویت توان تولید داخلی هردو کشور ایجاد چرخش تجاری را در نظر گرفته‌اند که به‌طور نسبی از کشورهای تحریم کننده به سمت کشورهای غیر تحریم‌کننده روی می‌آورند. تفاوت‌ها: اقتصاد مقاومتی در هر دو کشور از دو بعد قابل ‌بررسی است؛ در کشور ایران اقتصاد مقاومتی فقط مختص به دوران تحریم نیست و به معنی توانمندسازی اقتصاد داخلی نیز هست اما در روسیه اقتصاد ضد تحریمی سیاست‌هایی در زمان تحریم است؛ در ایران سال اقتصاد مقاومتی واکنش به بی‌اثر و کم اثر کردن تحریم‌ها است و حالت دفاعی دارد اما در روسیه در کنار حالت دفاعی حالت حمله نیز دارد. ساختار اقتصادی روسیه به‌قدری قوی هست که با اقتصاد مقاومتی تحریم‌ها را کم اثر و بی‌اثر می‌کند و می‌تواند ضربه اقتصادی به کشورهای تحریم کننده وارد کند. بعد از دکتر رسولی‌نژاد دکتر خدایار براری همکاری‌های انرژی از نگاه ایرانی را مورد بررسی قرار داد و اشاره کرد: شاید مشکلی که بین این دو کشور در همکاری بود، نبود پایه حقوقی بود. ما در مقطعی با شوروی همکاری در حوزه گاز را داشتیم. متخصصین روس در زمان شوروی به ایران کمک کردند تا حدود 500 کیلومتر از خط لوله که از بید بلند (منطقه‌ای در جنوب ایران) به سمت شمال کشور و از آنجا به جنوب شوروی برساند. در مقطعی، ایران گاز طبیعی صادر می‌کرد که شاید به خاطر اینکه روس‌ها در ایران پروژۀ ذوب‌آهن داشتند و ایران پول نداشت این را پرداخت کند و باید چیزی در این قبال می‌داد که به گفتۀ بعضی‌ها این‌گونه بود و در آخر هم بنا به دلایلی متوقف شد. از 1991 توافق‌نامه‌ای بین دو کشور در زمینۀ انرژی صلح‌آمیز هسته‌ای انعقاد می‌گردد. همکاری‌های زیادی در زمینه‌های انرژی صورت می‌گیرد که در سال 2001 قرارداد «اصول روابط همکاری‌ها» امضا می‌شود. روابط بلندمدت این دو کشور طبق این سند از سوی رئیس‌جمهور وقت ایران امضا می‌گردد. روابط دو کشور یک‌پایه گذاری حقوقی می‌خواهند و در هر حوزه‌ای یک دوره تثبیت و یک دورۀ شکوفایی دارند. به نظر می‌رسد که دوره پایه‌گذاری حقوقی روابط در این سه دهۀ گذشته برای دهه چهارم به سرانجام می‌رسد و در دورۀ بعد از برجام وارد دوره تثبیت و شکوفایی می‌شویم، اما با توجه به سیاست‌های پیش‌آمده بنا به دلایلی شرکت روسی از ترس غرب به دنبال منافع خود است؛ هرچند توافق‌نامه‌هایی امضا شده است؛ اما سؤال اینجاست که روابط این دو کشور چه خواهد شد؟ از نگاه ایرانی: حوزه انرژی در کنار دفاعی و امنیتی و سیاسی مهم‌ترین حوزه همکاری‌های ما است که از مهم‌ترین عرصه‌ها به شمار می‌رود، اگرچه هر دو کشور در این زمینه خود را قدرت و روسیه خود را ابرقدرت می‌داند؛ اما این دو کشور مکمل هم نیستند مثل روسیه و ترکیه که این شاید نشان از عدم همکاری باشد. پس هردو قدرت و رقیب اقتصادی می‌توانند در همان حوزه همکاری کنند اگر منافع مشترک ایجاب کند. در حوزه گاز اگرچه رقیب هستیم اما می‌توانیم همکاری داشته باشیم. در بحث امنیت انرژی صادرکننده‌ها امنیت را به‌گونه‌ای دیگر تعریف می‌کنند که پوتین نیز اشاره کرد که می‌توان با قطر در زمینۀ گاز همکاری کرد. اگرچه روسیه به سمت عربستان تمایل پیدا کرد اما باید به فکر اهداف بلندمدت باشد ضمن اینکه امریکا در اروپا رقیب روسیه است نه گاز ایران. همچنین از طریق کوریدور قفقاز این دو کشور می‌توانند با هم در ارتباط باشند. در ادامه این نشست خانم کامنوا همکاری‌های فرهنگی میان ایران و روسیه را از نگاه روسی بررسی کرد. وی گفت: روابط فرهنگی میان ایران و روسیه به دوران هخامنشیان بازمی‌گردد اما بیشتر محققان بر این نظرند که اوج این همکاری در اواخر قرن 18 و اوایل قرن 19 مربوط می‌شود که در ایران سلسلۀ قاجار و در روسیه رومانوف‌ها حکومت کردند. در زمان پیوتر کبیر اولین مترجمان دانشجویانی بودند که به‌منظور یادگیری زبان فارسی به ایران آمدند. در سال 1732 تدریس زبان فارسی در هیئت امور خارجه روسیه و سپس این تدریس در دانشگاه‌های روسیه و به دنبال آن ایران‌شناسی دایر شد؛ اما در دوران انقلاب اسلامی و پس از شوروی: از دید سران ایران فرهنگ عامل مهم در راهبرد سیاست خارجی است و در راهبرد سیاست خارجی روسیه نیز توسعه ارتباطات فرهنگی یکی از اولویت‌ها مطرح می‌شود. ارتباطات فرهنگی این دو کشور همواره در سطح موردعلاقه نبوده است و این همکاری در دهه آخر بهتر می‌شود و بر اساس یادداشت تفاهم بین وزارت فرهنگ روسیه و وزارت فرهنگ ایران در سال 2010 و در زمینۀ موسیقی، کتابداری، سینما، ترجمه ادبیات، ورزش و توریسم و گفتگو بین ادیان انجام می‌شود و همچنین می‌توان به تدریس زبان روسی و فارسی در این دو کشور اشاره کرد. در مراکز بزرگ آموزشی و مراکز آموزش ایران‌شناسی زبان فارسی نیز تدریس می‌شود و اثرهای منظوم و منثور فارسی به روسی ترجمه می‌شوند. آخرین پروژه‌های فرهنگی بین دو کشور، حضور سنتی کشور روسیه در نمایشگاه کتاب تهران و شرکت کتاب‌های فارسی در روسیه، برگزاری نمایشگاه‌های سراسری ایران‌شناسی در روسیه، گروه‌های مختلف تئاتر ایران در مسکو را می‌توان نام برد. همچنین به شروع به کار کمیته امور فرهنگی سال 2018 در روسیه و امضا تفاهم‌نامه بنیاد فرهنگی چخوف و روسیه و تشکیل هفته فرهنگی ایران در روسیه می‌توان اشاره کرد. وی همچنین به کنسرت گروه سنتی ایران در مسکو، تبادل دانشجویی بین این دو کشور اشاره کرده است و افزود تعداد دانشجویان فارسی نسبت به چینی‌ها زیاد شده است. در پایان این نشست خانم دکتر الهه کریمی به همکاری‌های فرهنگی بین روسیه و ایران را از نگاه ایرانی اشاره کردند و روابط دانشگاهی و علمی، جایگاه دیپلماسی علمی در هر دو کشور و روابط این دو کشور در دیپلماسی و جایگاه آن را موردبررسی قرار دادند. خانم دکتر کریمی افزودند دیپلماسی علمی به این موضوع اشاره می‌کند که روابط کشور ما با دانشجویان و اساتید و فرهیختگان دیگر کشورها در راستای افزایش سطح عملی در چه جایگاهی است. همچنین برای پیشبرد اهداف سیاست خارجی کشور بتوانیم از تعاملات علمی استفاده کنیم. بعد از وقوع انقلاب ایران، مرکز ملی تحقیقات علمی در ایران از سوی شورای انقلاب تأسیس شد تا فعالیت‌های علمی کشور در چارچوب این نهاد سازمان‌دهی شود که بعدازآن جنگ تحمیلی رخ داد و این نهاد نتوانست سروسامان بگیرد و بعد از چالش‌های زیاد به کار خود ادامه داد. در قانون توسعه نیز به فرهنگ اشاره شده است. برای کاربردی کردن سندهای مربوط هم وزارت خارجه و هم وزارت علوم ایران باید تعامل دوجانبه را به‌روزرسانی و این امر را کارآمد کنند. رشد چشمگیر علمی ایران بر اساس آمار اسکوپوس در سال 2017 صدرنشین رشد تعاملات علمی بین‌المللی بوده است. در سال 1925 در اتحاد شوروی انجمن روابط فرهنگی با کشورهای خارجه برگزار می‌شود که زیرمجموعۀ این انجمن فعالیت علمی نیز برای استفاده از قدرت نرم سیاست خارجی و روابط شوروی با بقیه کشورها قرار می‌گیرد. رشد علمی در شوروی در سال‌های 1950 تا 1970 به خاطر سرمایه‌گذاری علمی چندین برابر شده است. از دهه 1980 به بعد سیاست خارجه شوروی سعی بر استفاده از قدرت نرم دارد و تمایل دارند تا تعاملات علمی را با دانشگاه‌ها و دانشمندان آمریکایی بیشتر کنند و این نشان‌دهندۀ این است که روس‌ها به‌طور عملی این کار را اجرا کردند. بعد از فروپاشی و به خاطر مشکلات زیادی که در روسیه به وجود می‌آید حوزه علمی و پژوهشی آسیب دیده است. روس‌ها از سال 2000 به بعد رشد بودجه علمی داشتند و سعی داشتند این نقص را در حوزه‌های مهم علمی برطرف کنند. روابط عملی و دانشگاهی دو کشور در حال حاضر تأسیس اتحادیه مؤسسات آموزش عالی دو کشور است که در ذیل این اتحادیه، دانشگاه‌های برتر ایران و روسیه سالیانه به‌طور متناوب تشکیل جلسه می‌دهند و مسائل مربوط به دانشگاه‌ها را موردبحث قرار می‌دهند. در سایۀ این اتحادیه پارک‌های علم و فناوری هر دو کشور باهم ارتباط برقرار کردند و در حوزه‌های مختلف و بین دانشگاه‌های مختلف تفاهم‌نامه امضا شد. خانم دکتر کریمی در پایان بحث خود به تعامل دانشجو در هر دو کشور و مدارک و ضوابط مربوط در این زمینه اشاره‌کرده‌اند و به دغدغۀ دانشجویان در بحث تأیید مدرک تحصیلی و اینکه دانشگاه مورد تحصیل از درجه بالای علمی برخوردار باشد را موردبررسی قرار دادند و افزودند که وزارت علوم ایران در این زمینه به‌صورت فعال این مسئله را بررسی می‌کند و دانشگاه‌های خارجی را مورد ارزیابی قرار می‌دهد و برای دانشجویان ایران این مسئله تقریباً حل‌شده است، اما دانشگاه‌های روسیه مدارک دانشگاه‌های ایران را تأیید نمی‌کنند و این مانعی است برای دانشجویان روسی برای تحصیل در ایران و به همین خاطر تعداد دانشجویان روسی در ایران برای تحصیل کم است.   تهیه کننده: پیام بهرامیان دانشجوی کارشناسی ارشد مطالعات روسیه دانشگاه تهران       ]]> سیاست خارجی Sat, 20 Apr 2019 07:31:10 GMT http://www.iras.ir/fa/doc/report/3824/ایران-روسیه-آستانۀ-دهۀ-چهارم-همکاری-های-پسا-جنگ-سرد خطرات و منافع ورود ایران به دریای مدیترانه http://www.iras.ir/fa/doc/note/3825/خطرات-منافع-ورود-ایران-دریای-مدیترانه ورود ایران به دریای مدیترانه برای روسیه  با خطر و منافع همراه است. براساس گزارش ها، ایران، که ایالات متحده دوباره تحریم ها را بر او تحمیل کرده است، تصمیم گرفته است که  "پنجره ای به اروپا" مختص خودش باز کند. دقیق تر، در سواحل دریای مدیترانه سوریه، از جایی که قادر به انجام فعالیت های تجاری مستقل است. برای این منظور، تهران قرارداد اجاره نامه  بندر لاذقیه را با سوریه  امضا کرده است. " برنامه های مختلف ایران" چگونه می تواند برای خاورمیانه  تهدید به شمار آید؟ لاذقیه یک شهر نیم میلیون نفری است که از زمان تاریخ فنیقی ها در منابع تاریخی شناخته شده است. علوی ها اکثریت را در این استان سوریه تشکیل می دهند و ستون اصلی رئیس جمهور بشار اسد هستند. امروز، اپراتور بندر لاذقیه یک شرکت  فرانسوی است، اما از 1 اکتبر، ایران زمانی که مستاجر تغییر می کند جای فرانسوی ها را می گیرد. از طریق این پنجره، جمهوری اسلامی حتی بدون مرز مشترک با سوریه به مدیترانه دسترسی خواهد داشت. اول از همه، باید یادآور شد که به کرملین در مورد مذاکرات بشار اسد و حسن روحانی در تهران که احتمالا این توافق نامه امضا شده است، خبر ندادند. رؤسای جمهور دو کشور خاورمیانه ترجیح دادند با یکدیگر مذاکره کنند، در حالی که فراموش کردند که نظرات همکاران روسی خود را جویا شوند. ممکن است چند دلیل برای توضیح آن وجود داشته باشد. سناریو اول اکنون که اوج بحران در سوریه  گذرانده شده است، رئیس جمهور اسد می تواند تصمیم بگیرد که دیگر نیازی به کمکی از روسیه نیست، و به ایران تمایل دارد. البته، تهران خیلی قبل تر از مسکو به کمک دمشق آمد؛ بسیاری از ژنرال ها، افسران و سربازان عادی کشته شده اند. علاوه بر این، بسیاری از سوالات مطرح شده در مورد بمباران سوریه توسط اسرائیلی ها نگرش کرملین را در این مورد به چالش می کشد. وزارت دفاع روسیه سه سیستم S-300 را به سوریه منتقل کرده است، اما آنها به سختی سکوت کرده و خود را حفظ می کنند. اگر ایران به لاذقیه برود، حفاظت واقعی از استان مادری بشار اسد را با سلاح های ضد هوایی تامین خواهد کرد. تهران همچنین دارای سیستم دفاع هوایی خود و سیستم های S-300PMU-1 است که قبلا در روسیه خریداری شده است. چنین سناریویی نفوذ مسکو در منطقه را کاهش می دهد. نیروی هوایی اسرائیل نمی تواند "آرام" بنشیند، واما همه این ها تهدیدی برای حملات بیشتر به لاذقیه خواهد شد، به خصوص اگر این بندر توسط ایرانی ها  نه تنها برای غیر نظامیان بلکه برای نیازهای نظامی استفاده شود. همه اینها با دور جدیدی از تشدید درگیری ها همراه است. سناریو دوم کرملین می تواند همه چیز را در مورد  لاذقیه  خیلی جدی نگیرد؛ زیرا این امر برای او مفید است. واقعیت این است که پس از آن یک مسیری مناسب برای حمل و نقل وجود خواهد داشت که روسیه قادر خواهد بود از آن استفاده کند. برای مدت طولانی پروژه ای برای اتصال راه آهن ایران، عراق و سوریه وجود دارد. با توجه به جنگ در سوریه، جاده ها تا حدی آسیب دیده اند، اما می توانند به سرعت بازسازی شوند. یک خط راه آهن که  تقریبا تا پایگاه روسی در حمیم ادامه دارد، جایی که ممکن است کالا های نظامی را از طریق خزر فراهم کند. بنابراین تامین گروه نظامی ما در سوریه دیگر بستگی ترکیه و کشورهای عضو ناتو نخواهد داشت.  ممکن است که چنین مسیری حمل و نقل مورد علاقه چین نیز باشد. نویسنده: سرگئی مارژستکی منبع:http://kfaktiv.ru/15-aprelia-2019-vyhod-irana-na-sredizemnomore-tait-v-sebe-opasnost-i-polzy-dlia-rossii-2.html مترجم: کامران هوشیار دانشجوی دکتری مطالعات روسیه دانشکده مطالعات جهان دانشگاه تهران   ]]> سیاست خارجی Sat, 20 Apr 2019 08:14:39 GMT http://www.iras.ir/fa/doc/note/3825/خطرات-منافع-ورود-ایران-دریای-مدیترانه