موسسه مطالعات ایران اوراسیا 25 ارديبهشت 1398 ساعت 14:08 http://www.iras.ir/fa/doc/article/3831/فعالیت-های-بنیاد-سوروس-جمهوری-قرقیزستان -------------------------------------------------- ایراس عنوان : فعالیت های بنیاد سوروس در جمهوری قرقیزستان پرویز قاسمی رایزن فرهنگی جمهوری اسلامی ایران در بیشکک -------------------------------------------------- بنیاد "سوروس - قرقیزستان"- بنیاد بین المللی غیر دولتی است که بر اساس آنچه در سایت رسمی خود اعلام نموده ؛ هدفش تلاش برای ایجاد شرایط بمنظور شکل گیری جامعه باز در قرقیزستان می باشد و در همین راستا در طول 26 سال حضور و فعالیت در این منطقه از آسیای مرکزی؛ از توسعه نهادها و موسسات اجتماعی و ایده ها و ابتکارات در همه زمینه های زندگی جامعه حمایت نموده است. متن : مقدمه: جورج سوروس نامی ست کاملا آشنا برای فعالان و تحلیلگران سیاسی؛ برای کسانی که دستی در کار سیاست بخصوص در حوزه بین الملل دارند و برای روزنامه نگاران و اصحاب قلم. در کشور ما شاید خیلی ها اصلا این نام- جورج سوروس- و مشتقات همراهش- بنیاد سوروس ؛ جامعه باز و ....- را تا نیمه های دهه 80 نشنیده بودند. با شروع تحولات در جمهوری های شوروی سابق بخصوص انقلاب مخملی گرجستان این نام بسرعت بر سر زبان ها افتاد. بعدها وقتی دامنه انقلاب های رنگی به اوکراین کشیده شد و موج این انقلاب ها آسیای مرکزی را نیز فرا گرفت؛ آن وقت دیگر در لابلای سطور خبرها و تحلیل ها در مطبوعات و رسانه ای داخلی بتدریج مطالبی در خصوص این شخص و فعالیت ها و سرمایه گذاری هایش منتشر شدند. آن سال ها تقریبا ابتدای دوره رواج و رونق وبلاگ نویسی در کشورمان بود و خبرها و گزارش ها در خصوص تحولات در منطقه آسیای مرکزی و قفقاز خاصه انقلاب های رنگی و فعالیت و نقش سازمان های غربی همچون سوروس در برخی از وبلاگ ها ترجمه و منتشر می شدند. از جمله آنها وبلاگی در پرشین بلاگ بود با عنوان" مطالعات آسیای مرکزی؛ روسیه و قفقاز" که بعدها نامش را به " مطالعات روسیه و خارج نزدیک" تغییر داد. از آن به بعد تقریبا در همه تحلیل ها و گزارش ها وقتی از چرایی و چیستی و عوامل پشت پرده این تحولات در جمهوری های شوروی سخن بمیان می آمد؛ بیش و پیش از همه؛ نگاه ها عمدتا به سمت یک نفر بود : مردی عینکی با دورچشمانی ژولیده با موهای سفید حدودا 89 ساله. او کسی نبود جز جورج سوروس میلیاردر یهودی تبار امریکایی؛ معروف به پدر انقلاب های رنگی. بسیاری این سرمایه گذار سالمند را به دخالت در امور کشورهای مختلف متهم می کنند. سوروس در اواخر سال های 1980، سهم بزرگی در بی ثباتی و فروپاشی کشورهای سوسیالیستی از طریق حمایت از جنبش های مخالف در داخل آن دسته از کشورها داشته است. او در سراسر جهان مشغول به کار است از طریق بنیاد خود تحت عنوان "جامعه باز" ( ( Open Society Foundations)مستقر در نیویورک و همچنین از طریق ده ها شرکت و تشکیلات وابسته به آن که در داخل آمریکا و خارج از آن فعالیت می کنند. روسیه نیز با فعالیت های سوروس در سال های 90 میلادی قرن گذشته مواجه بوده است.. سوروس بسیاری از سازمان ها را با هدف تضعیف پایه های فرهنگ روسی تحت پوشش امور خیریه و ایجاد یک "جامعه مدنی" حمایت مالی می کرد. البته در سال های اخیر و پس از تثبیت موقعیت پوتین و فدراسیون روسیه و تصویب قانون ویژه ای در خصوص سازمان ها و موسسات خارجی در دومای روسیه، فعالیت سازمان ها و موسسات خارجی از جمله سوروس در این کشور با محدودیت ها و دشواری هایی مواجه شده است. شیوه هایی که مخالفان چه درتظاهرات و میتینگ های خیابانی شان و چه در کارزارهای انتخاباتی علیه دولت های حاکم ( که عمدتا از رهبران شوروی سابق و روس گرا بودند) ؛ به کار می بردند؛ همه برگرفته از ایده ها و آموزه هایی بودند که در دوره های آمورشی بنیاد سوروس و جامعه بازش و موسسات همسوی آنها و درقالب و تحت پوشش عناوینی همچون حقوق بشر؛ آرادی مطبوعات ؛ دموکراسی و .... ارائه شده بودند. موج انقلاب های رنگی در منطقه فروکش کرد و این شاید کمی تا قسمتی متاثر از تحرکات و اقدامات روسیه در چارچوب سازمانی بود که در آن مقطع برخی تحلیل گران حتی از آن به عنوان ناتوی شرقی یاد نمودند: "سازمان همکاری شانگهای". طبیعی و بدیهی بود روسیه ای که قفقاز و آسیای مرکزی را حیات خلوت خود می داند و همیشه از این مناطق به عنوان خارج نزدیک یاد می کند؛ نمی توانست به آنچه در محیط امنیتی اش رخ می دهد بی تفاوت بماند. روس ها این بار عملا شاهد خیز بلند غرب و ناتو بسوی شرق و مرزهای خودشان در قالب ساز وکاری نرم و بظاهر دموکراتیک بودند. سیاست گسترش ناتو به شرق گویا به واقعیت می پیوست و روسیه فدراتیو بازی را از پیش باخته می دید. حمله به گرجستان و حمایت از خودمختاری اوستیای جنوبی و آبخازیا؛ ؛ الحاق کریمه اوکراین به خاک روسیه و حمایت از جدایی طلبان در مناطق شرقی اوکراین( دونباس) و فشار به قرقیزستان برای برچیدن پایگاه بزرگ نظامی امریکا در آن کشور از جمله اقدامات واکنشی روسیه به این تحولات بشمار می روند. تحولاتی که در بستر سازی آنها نباید و نمی توان نقش سازمان ها و موسسات غربی همچون سوروس را نادیده گرفت. گفتنی است برخی تحلیلگران داخلی و حتی خارجی؛ انتخابات سال 88 در ایران و اتفاقات پس از آن و نمادهایی که تظاهر کنندگان در تظاهرات خود بکار می بردند را بنوعی با اتفاقات گرجستان و اوکراین و فعالیت های بنیادهایی همچون سوروس شبیه سازی می نمودند. آنچه مشخص ؛ واضخ و غیر قابل کتمان است نقش تاثیرگذار بنیادها و موسسات خارجی در تحولات اجتماعی و سیاسی جمهوری های شوروی سابق است و البته این همه ماجرا نیست. فساد اداری ؛ مشکلات اقتصادی و فقر نیز عامل مضاعفی است تا این کشورها با یک جرقه کوچک دستخوش تغییر؛ بحران و بی ثباتی شوند. در سال های اخیر البته مقوله جدیدتری کشورها و دولت های منطقه را نگران و درگیر خود ساخته است و آن رشد جریانات افراط گرایی است. اگر تا سال های 2010 روسیه فدراتیو از انقلاب های رنگی در خارج نزدیک و حیات خلوتش و روی کار آمدن دولت های غرب گرا متاثر از تاثیر گذاری فعالیت های پیدا و پنهان سازمان های خارجی نگران و مشوش بود؛ در کناراین دغدغه و بلکه پر رنگ تر از آن تهدید و چالش دیگری نیز اضافه شده بود؛ تهدیدی که بر عکس قبلی نه در قالب ساز و کاری نرم و دموکراتیک بلکه بصورت سخت افزاری و مسلحانه ظهور پیدا کرده بود و آن چیزی نبود جز رشد فزاینده جریانات افراط گرایی در منطقه. البته هم در دوره اوج بحران های اجتماعی و انقلاب های رنگی در محیط امنیتی روسیه و هم در دوره جدید( از سال 2011 بدین سو) که جهان و منطقه از جریانات افراط گرایی و اقداماتشان بشدت رنج می برد ؛ مبارزه با تروریسم و افراط گرایی و تشریک مساعی کشورهای منطقه حول محور روسیه همواره یکی از مباحث و دستور کارهای اجلاس سران سازمان همکاری شانگهای و سازمان پیمان امنیت دسته جمعی بوده است . دولت های آسیای مرکزی که در مقابل شورش های اجتماعی ؛ چالش های افراط گرایی و تروریسم بشدت آسیب پذیر هستند در سایه عضویت در سازمان های منطقه ای با محوریت و رهبری روسیه تاحدود زیادی خود را از آثار و تبعات این تهدیدها به دور نگاه داشته اند و در واقع درخط مقدم بودن روسیه در مقابل این تهدیدها و سپر بلا شدن مسکو ؛ کشورهای پیرامون را بیش از پیش مدیون؛ وامدار و وابسته روسیه کرده است. با پایان بحران سوریه و انتقال بخشی از عناصر داعش به خاک افغانستان؛ تهدید افراط گرایی و تروریسم همچنان در مرزهای جنوبی روسیه و هم مرز با کشورهای آسیای مرکزی بیش از پیش احساس می شود. بنیاد "سوروس - قرقیزستان"- بنیاد بین المللی غیر دولتی است که بر اساس آنچه در سایت رسمی خود اعلام نموده ؛ هدفش تلاش برای ایجاد شرایط بمنظور شکل گیری جامعه باز در قرقیزستان می باشد و در همین راستا در طول 26 سال حضور و فعالیت در این منطقه از آسیای مرکزی؛ از توسعه نهادها و موسسات اجتماعی و ایده ها و ابتکارات در همه زمینه های زندگی جامعه حمایت نموده است. جامعه باز از دیدگاه سوروس قرقیزستان عبارت است از آزادی و تنوع نظرات و دیدگاه ها در تمام زمینه های زندگی؛ حقوق دولتی توسعه یافته و امکان مشارکت برابر تمام اعضای جامعه در پیشرفت کشور. بنیانگذار و موسس اصلی این بنیاد ؛ موسسه "جامعه باز" (Open Society Institute - OSI) متعلق به جورج سوروس سرمایه دار معروف است ؛ سرمایه داری که سایت قرقیزستان از او به عنوان خیر و نیکوکار معروف جهانی یاد می کند. بنیاد سوروس بخشی از شعبه های بین المللی جامعه باز است که شامل بنیادهای ملی سوروس در 31 کشور جهان و 2 بنیاد منطقه ای (که فعالیت های انها 27 کشور را تجت پوشش قرار می دهند)؛ می باشد. بنیاد سوروس در سال 1993 در جمهوری قرقیزستان آغاز به فعالیت نموده و در اواخر سال 1995 در وزارت دادگستری جمهوری قرقیزستان به طور رسمی به ثبت رسیده است. از آن زمان؛ بنیاد سوروس- قرقیزستان همواره از ابتکارات مدنی در حوزه های مختلف از جمله اصلاحات حقوقی، آموزشی و اقتصادی و نیز از رسانه ها، سازمان های غیر دولتی و نخبگان و محافل آکادمیک و نیز ابتکارات در زمینه های سیاست عمومی، بهداشت و فرهنگ حمایت نموده است. سوروس قرقیزستان برای تامین مالی پروژه ها و ابتکارات ذکر شده در این کشور کوچک آسیای مرکزی، تاکنون 79 میلیون دلار کمک و هزینه نموده است. فعالیت های بنیاد از طریق پیشنهادات و تصمیمات راهبردی هیئت مدیره بنیاد سوروس قرقیزستان و موسسه جامعه باز هماهنگ می گردد و دارای همکاری های نزدیک با موسسات دولتی، سازمان های بین المللی و غیر دولتی جمهوری قرقیزستان می باشد. شعار بنیاد سوروس- قرقیزستان: بر تارک صفحه اول سایت بنیاد سوروس قرقیزستان این شعار نقش بسته است: شهروندان فعال مایه پیشرفت کشور هستند. Активные граждане - развитая страна! ماموریت بنیاد سوروس قرقیزستان: بنیاد سوروس در قرقیزستان ماموریت اصلی اش در این کشور را اینگونه اعلام نموده است: ما به ساخت جامعه ای مبتنی بر عدالت؛ برابری مشارکت فعال مدنی و دولتی پاسخگو در قبال جامعه کمک و مساعدت می کنیم. ارزش های بنیاد سوروس- قرقیزستان: حقوق و امکانات برابر - ما به ترویج و ارتقای حاکمیت قانون و دفاع از آزادی و حقوق بشر کمک می کنیم. - ما به تامین دسترسی برابر همه شهروندان به اطلاعات، آموزش، پزشکی، عدالت قضایی و مشارکت آنان در اتحاذ تصمیمات کمک می کنیم. - ما به شفافیت و پاسخگویی دولت در برابر جامعه مساعدت می کنیم. توسعه و کارآیی - ما فعالانه و بسرعت به چالش ها پاسخ می دهیم. - ما به دستیابی به نتایج با حداکثر کارآیی کمک می کنیم. - ما دائما در حال توسعه هستیم و شرایط را برای توسعه همدیگر فراهم می کنیم. - ما برای نوآوری هستیم ( ما از نوآوری ها استقبال می کنیم) اعتماد و احترام - ما از طریق اعتماد و احترام به شخصیت و افکار دیگران همکاری و تعامل می کنیم. برنامه های موضوعی بنیاد سوروس در قرقیزستان: بنیاد سوروس در قرقیزستان تا به امروز 7 موضوع تخصصی را احصا و مشخص نموده و فعالیت های خود را در چارچوب این موضوعات متمرکز نموده است: برنامه "بهداشت عمومی": هدف این برنامه حمایت از ایده هایی است که بمنظورتضمین حقوق برابر گروه های آسیب پذیر و حاشیه نشین در دستیابی به خدمات بهداشت عمومی ارائه می شوند. "برنامه آموزشی": بمنظور ایجاد شرایط برای بهبود دسترسی کودکان ( از میان اقشار و گروه های آسیب پذیر جامعه ) و بر اساس نیازهای تخصصی آموزشی آنان. این برنامه همچنین به ارتقای هنجار ها و ابزارهای مدیریت محیط چندفرهنگی و چند قومی آموزشی با هدف تقویت و تحکیم نقش مدرسه به عنوان مرکز و کانون جامعه کمک می کند. برنامه حقوقی. :هدف این برنامه اصلاح نظام عدالت کیفری مطابق با استانداردهای بین المللی در زمینه حقوق بشر؛ بهبود سیستم ارائه حمایت های حقوقی تضمین شده توسط دولت و مستندسازی موثر و بررسی و تحقیق در خصوص حقایق و عوامل شکنجه و بدرفتاری می باشد. برنامه "مشارکت مدنی" :هدف این برنامه تقویت مشارکت مدنی در جهت توسعه پایدار شهری و جذب شهروندان در برقراری گفتگوهای سازنده بین دولت و جامعه می باشد. برنامه "توسعه مطبوعات و رسانه های گروهی": هدف این برنامه کار بر روی توسعه روزنامه نگاری داده ها و اطلاعات اصلاح و تکمیل قانون گذاری، بهبود دسترسی به داده ها، راه اندازی و تاسیس موسسات تجزیه و تحلیل داده ها- و نیز حمایت از رسانه های مستقل از طریق توسعه فرمت های جدید روزنامه نگاری است. دفاع از آزادی بیان و ارائه دسترسی به اطلاعات کیفی و درست؛ کار سیستماتیک با شرکا به منظور دفاع از آزادی بیان و تشکیل ( و حمایت از ) فضای آزاد مطبوعاتی در قرقیزستان از طریق ارائه مشورت های حقوقی برای خبرنگاران؛ حل اختلافات خارج از دادگاه؛ حمایت از منافع رسانه ها در دادگاه ها؛ رصد و نظارت بر قوانین مربوط به رسانه ها و ابتکار در زمینه اصلاح قوانین مرتبط با مطبوعات و رسانه های گروهی از جمله دیگر اهداف این برنامه بشمار می روند. برنامه اطلاعاتی: این برنامه پروژه هایی که در راستای دو هدف ذیل باشند را مورد حمایت قرار می دهد: - دسترسی آزاد به اطلاعات، دانش و داده های دولتی - تبلیغ و ترویج یادگیری علوم کامپیوتری و برنامه نویسی در میان کودکان و نوجوانان برنامه اعطای گرانت های (کمک هزینه) تحصیلی با هدف حمایت و توسعه پتانسیل محققان و پژوهشگران؛ ، جلب مشارکت آن دسته از مراکز تحلیلی در قرقیزستان که به روند توسعه سیاست عمومی در این کشور کمک می کنند؛ حمایت از همکاری فعالانه بین آنها؛ حمایت از سازمان ها و موسسات جامعه مدنی و تصمیم گیران ؛ برای افزایش و بهبود کیفیت تحقیقات و پژوهش های انجام شده و گفتگو و بخث در زمینه نتایح عملی استفاده از تحقیقات. عناوین و موضوعات برخی از کارهای تحقیقی پژوهشی انجام شده در سال 2018 در قرقیزستان با حمایت ینیاد سوروس: -تربیت کودک مبتلا به اختلال رشد در قرقیزستان: تجربه مادرانی که فرزندانشان به بیماری سیندرم داون مبتلا هستند. -چگونگی بهبود سیستم حمل و نقل در بیشکک: بررسی عوامل موثر بر زیرساخت های حمل و نقل در مناطق شهری و حومه -زمینه ها و مبانی جذب شهروندان در سیاست تغییر شهر بیشکک -سیاست مشارکت: توسعه فرصت های کسب تحصیلات عالی در میان اقلیت های قومی قرقیزستان( نمونه موردی اقلیت ازبک) -اجرای حقوق کار از طریق فعال کردن " خواب" هنجارهای قانون -مشارکت در ورزش برای افراد دارای معلولیت فکری: مشکلات و چشم اندازها -دسترسی به مراقبت های آنکلوژیکی برای کودکان در قرقیزستان: وضعیت فعلی؛ راه حل مشکلات -تاثیر پروژه های توسعه منطقه ای: مزایا و محاسن فرصت های ارائه شده توسط صندوق توسعه منطقه ای و انگیزه ها انتخاب پروژه ها برای تامین مالی بنیاد سوروس قرقیزستان طرح ها و پروژهایی را که شرایط زیر را داشته باشند ؛ مورد حمایت قرار می دهد: - طرح و پروژه پتانسیل این را داشته باشد که در تاریخ و دوره زمانی مشخص شده نتایج عملی و مهم را بدست آورد. - طرح و پروژه جدید و نوآورانه باشد بگونه ای که آن را از فعالیت سایر سازمان ها متمایز نماید. - اجرای طرح و پروژه مورد نظر به توسعه سازمان ها و گروه های محلی مساعدت کند و امکان ادامه فعالیت پس از قطع کمک های مالی را داشته باشد. - نتایج بدست آمده در حین اجرای طرح ؛ قابلیت اجرا ؛ عملیاتی شدن و بهره برداری در سایر مناطق کشور را داشته باشد. - طرح و پروژه قابلیت ارزیابی و توسعه نتایج پیش بینی شده را در خود داشته باشد. - طرح و پروژه ضمانت مطمئن و کافی برای حصول موفقیت و اجرای با دوام پروژه با شرکا ( دولت؛ سازمان ها و موسسات غیردولتی) ارائه نماید. - اجرای پروژه نسبت به طرح ها و پروژه های مشابه در اولویت باشد. - برای اجرای پروژه بهترین و مناسب ترین جا انتخاب شده باشد. - استراتژی اتخاذ شده موثرترین راه برای دستیابی به نتایج مورد انتظار باشد. - سیستم مدیریت فرآیند اجرایی پروژه کیفی و منطقی باشد. راهبرد جدید " سوروس - قرقیزستان " برای سال های 2017 تا 2020 میلادی بنیاد سوروس- قرقیزستان از ماه ژانویه سال 2017 اجرای راهبرد( استراتژی) جدید خود برای سال های 2017 الی 2020 را شروع نموده است. این راهبرد چهار ساله فعالیت های سنتی بنیاد از جمله حقوق بشر، بهداشت عمومی؛ آموزش، دسترسی به اطلاعات، شفافیت در زمینه های معدن و انرژی و جذب جوانان به تحولات اجتماعی را در بر می گیرد. این بنیاد در آینده نیز به فعالیت های خود در زمینه کمک به توسعه شکل گیری جامعه باز در قرقیزستان ادامه خواهد داد. بنیاد در سال 2013 بر روی 9 برنامه اصلی از جمله حمایت از اصلاحات حقوقی و آموزشی، شفافیت بودجه، بهداشت اجتماعی، توسعه زمینه مطبوعات، مدیریت اجتماعی، رسانه و جوانان فعالیت نموده است. همچنین با کمک بنیاد برنامه همکاری بین المللی "شرق شرق بدون مرز" به مرحله اجرا در آمده است. بودجه کل بنیاد سوروس- قرقیزستان برای سال 2018 میلادی 3 میلیون 985 هزار 577 دلار بوده است که از این میزان؛ 2279005 دلار (57،18 درصد ) از محل کمک های مالی، 1114110 دلار (27،95 درصد ) پروژه های عملیاتی و 592462 دلار (14،87 درصد ) هزینه های اداری می باشند. 97،75 درصد بودجه از سازمان جامعه باز و 2،25 درصد آن از موسسه UNDP تامین مالی شده است . بر اساس اطلاعات درج شده در سایت سوروس؛ از کل بودجه این بنیاد در قرقیزستان 1267405 دلار برای برنامه بهداشت اجتماعی، 523379 دلار برای توسعه رسانه، 463914 دلار برای برنامه حقوقی، 370901 دلار برای برنامه آموزشی، 303793 دلار برای برنامه مشارکت مردم، 276953 دلار برای برنامه مطبوعاتی و 166770 دلار برای کمک به تحلیل ها اختصاص و هزینه شده است. بنیاد مذکور همچنین در سال 2018 میلادی در حدود 8؛22 میلیون صوم به عنوان مالیات و .... به حساب دولت قرقیزستان واریز نموده است. نویسنده: پرویز قاسمی رایزن فرهنگی جمهوری اسلامی ایران در بیشکک