مقصر اصلی در شکست جمهوری آذربایجان از ارمنستان که بود؟

واكاوي ابعاد اظهارات جديد رئيس جمهور آذربايجان درباره اشغال شوشا و جنگ قره‌باغ

تاریخ انتشار : يکشنبه ۱۵ تير ۱۳۹۹ ساعت ۱۳:۰۱
Share/Save/Bookmark
 
واكاوي ابعاد اظهارات جديد رئيس جمهور آذربايجان درباره اشغال شوشا و جنگ قره‌باغ
 
سيدرضا ميرمحمدي[1]

   چند روز پيش رئيس جمهور آذربايجان ( 25 ژوئن 2020 م) در مراسم افتتاح يك مركز نظامي، طي سخناني قابل تامل به دلايل اشغال شهر شوشا و ساير اراضي اشغالي كشورش در جنگ قره‌باغ توسط ارمنستان اشاره كرد و بطور صريح نكاتي درباره واقعيت‌های جنگ قره‌باغ بر زبان آورد كه از زواياي مختلفي قابل تامل و بررسي است.
وي در بخشي از اظهارات خود كه خبرگزاري رسمي جمهوري آذربايجان( آذرتاج) آن را انتشار داده، تصريح كرده است :
" اين مناقشه (قره‌باغ) ميراث تلخ دوره حاكميت جبهه خلق آذربايجان است. چرا كه در نتيجه فعاليت‌های خيانت كارانه آنان اراضي ما به اشغال دشمن در آمد. همه بايد بدانند اشغال شوشا فاجعه بزرگي بود. در آن زمان براي رسيدن به حاكميت در آذربايجان نوعي مبارزه در جريان بود و حزب جبهه خلق آذربايجان براي بدست گيري حاكميت از راه‌های دلخواه خود تلاش می‌كرد. اين جبهه براي ساقط كردن حاكميت قبلي به كثيف ترين و خيانت كارانه ترين عمل‌ها دست زد و شوشا را به ارمني‌ها تحويل داد. نظامي‌ها خوب می‌دانند كه شوشا قلعه غير قابل تصرف بود و اشغال آن امكان نداشت. در واقع آن را تحويل داده و فروختند تا حاكميت وقت را زمين زده و خود به حاكميت دست پيدا كنند. متاسفانه همين هم شد و در ماه می‌1992م شوشا و لاچين اشغال گرديد و جبهه خلق در اين ميان از راههاي غير قانوني به قدرت رسيد... آنان به جاي دفاع از خاك كشور، برادر كشي كرده و جنگ داخلي راه انداختند. گنجه را بمباران و سربازان خودِ آذربايجان را به اسارت گرفتند. در آنجا (جبهه‌ها) خاك كشور از دست می‌رفت ولي در اينجا (پشت جبهه) يكديگر را می‌كشتند تا به حاكميت برسند. بخاطر همين هم اراضي كشورمان به اشغال درآمد. "[1]

اين اظهارات رئيس جمهور آذربايجان حاوي اعترافاتي مهم و تاريخي است كه قبل از پرداختن بدانها لازم است اشاره شود در ماه می‌سال 1992م و در ايامي كه تهران پايتخت كشورمان ميزبان نشستي سه جانبه از مقامات جمهوري آذربايجان، ارمنستان و جمهوري اسلامي ايران براي ميانجيگري در جنگ قره‌باغ بود، شهر شوشا در منطقه قره‌باغ جمهوري آذربايجان به اشغال ارامنه در آمد و متعاقب آن، هجمه گسترده‌اي عليه كشورمان در رسانه‌ها و محافل سياسي آن كشور شروع شد كه سال‌ها ادامه يافت و تا بحال نيز، هرچند بصورت كم رنگ استمرار دارد.
محور و اساس اين اتهام رسانه‌اي و محافل سياسي در جمهوري آذربايجان عليه كشورمان اين بود كه ارمنستان در حالي كه ميهمان نشست تهران با ابتكار و ميزباني جمهوري اسلامي ايران براي حل مناقشه قره‌باغ بود دست به اشغال شوشا زد و اين امر نشان از يك توطئه و نوعي هماهنگي دارد كه ايران نيز در آن نقش دارد. اين اتهام ناروا و نادرست هر چند براي مقامات دو طرف درگير و نيز ساير كشورهاي منطقه غير قابل اعتنا بود، ولي افكار عمومي جمهوري آذربايجان از واقعيت مذاكرات تهران و تحولات ميداني مربوط به جنگ قره‌باغ آگاهي و تحليل درستي نداشتند و از اين جهت تحت تاثير اين شبهه افكني شيطنت آميز و ناجوانمردانه كه توسط رسانه‌های اين كشور و محافل سياسي فعال وقت بر آتش تنور آن دميده می‌شد، قرار گرفتند و در نتيجه كشورمان را متهم به حمايت از ارمنستان در جنگ با كشورشان بر سر قره‌باغ نمودند.
در بررسي و تحليل سخنان مورد اشاره رئيس جمهور آذربايجان، نكات و ملاحظات زير قابل ذكر است :
  1.  اظهارات صريح الهام عليف به وضوح بيانگر اين واقعيت است كه عامل اصلي اشغال و از دست دادن اراضي جمهوري آذربايجان در جنگ با ارمنستان از جمله شهر شوشا، معادلات و تحولات داخلي جمهوري آذربايجان بوده و بنا بر اين اعترافات، عامل خارجي كه برخي محافل مغرض در تحليل‌های خود اذهان را بدان سوق می‌دادند، در اين مسئله مهم و تاريخي براي اين كشور، نقش و دخالت تعيين كننده نداشته است. در واقع به استناد اين اعترافات جنگ قدرت در داخل جمهوري آذربايجان باعث ضعف و تحليل نيروي ارتش اين كشور شده و پيامد طبيعي اين وضعيت، برتري ارمنستان در جبهه‌های جنگ و اشغال بخش­هايي از خاك آذربايجان گرديده است.
    2. رئيس جمهور آذربايجان با اين سخنان شفاف و بي پرده بخشي از جريان سياسي داخل كشور خود را متهم به خيانت كرده و بصورت آشكار و بي پرده، حزب جبهه خلق را كه در آن ايام به رهبري ايلچي بيگ با جهت گيري و شعارهاي پان تركيستي حاكميت را بدست گرفت، خائن به كشور و ملت خود معرفي می‌كند. بديهي است اين موضع گيري، آينده و سرنوشت سياسي حزب پان تركيست جبهه خلق را كه از احزاب مخالف دولت عليف و حاكميت كنوني است، در شرايط دشوارتري قرار خواهد داد. هر چند كه اين حزب طي سال‌های گذشته از آن ميزان مقبوليت مردمي و اعتبار سياسي كه بتواند در معادلات سياسي آينده جمهوري آذربايجان نقش آفريني كرده و رقيب جدي براي الهام عليف و حزب حاكم به حساب آيد، برخوردار نبوده است.
    3. با اين اظهارات شخص اول دولت باكو، جمهوري اسلامي ايران كه بناحق و به دروغ، تحت تبليغات رسانه‌اي شيطنت آميز در داخل جمهوري آذربايجان و حتي برخي رسانه‌های كشورهاي ترك زبان ديگر نظير تركيه، از زمان اشغال شوشا بدست ارامنه در سال 1992 و همزمان با مذاكرات ميانجي‌گرانه تهران بر سر مناقشه قره‌باغ، متهم به دست داشتن در سقوط اين شهر و حمايت از ارمنستان در برابر جمهوري آذربايجان بوده، بصورت علني از اين اتهام واهي و كذب تبرئه می‌شود. اگرچه در طول دوران عليف‌ها ( حيدر عليف و پسرش الهام عليف) مستقيما از زبان مقامات ارشد اين جمهوري، كشورمان بدين اتهام واهي متهم نشده بود ولي در همين دوره، به كرات و بصورت مستمر، رسانه‌ها و برخي چهره‌ها و محافل سياسي جمهوري آذربايجان، كشورمان را بدين تهمت ناروا آلوده و در تخريب ذهنيت مردم جمهوري آذربايجان نسبت به ملت و كشور ما كم نگذاشتند. ولي در دوره حاكميت جبهه خلق و رياست جمهوري ابوالفضل ايلچي بيگ، جمهوري اسلامي ايران مستقيما از زبان رهبران حاكم اين كشور مورد اتهامات شارلاتانيستي قرار می‌گرفت و حتي تهديد به جدايي طلبي می‌شد. تا جايي كه شخص ايلچي بيك به عنوان رئيس جمهور آذربايجان، مناظق آذري نشين كشورمان را متعلق به واحد سياسي ساختگي و دروغين آذربايجان بزرگ می‌دانست و علناً بيان می‌كرد كه استان‌های آذري نشين ايران بايد از كشورمان جدا و با الحاق به جمهوري آذربايجان، كشور آذربايجان بزرگ را -كه در واقع توهمي بيش نيست- تشكيل دهند. بديهي است با توجه به اظهارات جديد الهام عليف رئيس جمهور آذربايجان می‌توان نتيجه گرفت كه رويكرد شارلاتانيستي آن روز ابوالفضل ايلچي بيگ و جبهه خلق آذربايجان در ادعاها و اتهامات وارده بر كشورمان، فرافكني آشكار و سرپوش گذاشتن بر خيانتی بود كه در حق كشور خود مرتكب شده و باعث از دست دادن قره‌باغ و هفت شهرستان ديگر جمهوري آذربايجان ( شوشا، آغدام، كلبجر، جبرائيل، قبادلي، زنگلان و فضولي) شدند كه هنوز هم اين اراضي تحت اشغال ارمنستان قرار دارد.   
    4. علاوه بر جمهوري اسلامي ايران، روسيه نيز به شكلي ديگر طي سال‌های گذشته از سوي رسانه‌ها و برخي محافل سياسي جمهوري آذربايجان متهم به حمايت از ارمنستان در جنگ با آذربايجان بوده و حتي فراتر از همه ی عوامل دخيل، عامل اصلي شكست اين كشور در مقابل ارمنستان معرفي شده است. در اين فرافكني سياسي و رسانه‌اي، ارتش جمهوري آذربايجان در جنگ با ارمنستان، نه با ارمني‌ها بلكه با روس‌ها طرف بوده و در مقابل ارتش قوي و بزرگ روسيه قرار داشته است. لذا از اين منظر، قره‌باغ و بخش‌هايي ديگر از اراضي جمهوري آذربايجان را كه بنابر قول رايج مجموعا تا بيست درصد خاك اين كشور را شامل می‌شود، ارتش روسيه به اشغال درآورده است نه ارتش خود ارمنستان.
    5. اين اعترافات تاريخي و صريح رئيس جمهور آذربايجان فرصت جديدي فراهم آورده تا جمهوري اسلامي ايران با غنيمت شماري شرايط پيش آمده، تلاش و اقدامي موقع‌شناسانه براي رفع سوء تفاهم پيش آمده كه همچنان در بخش‌ها و لايه‌هايي از افكار عمومي جمهوري آذربايجان وجود دارد، انجام دهد و با تحرك رسانه اي و تبليغي گسترده موجبات روشنگري و رفع سوء تفاهم مورد اشاره گردد. لازمه اين امر، هم حضور و فعاليت چشم گير در سطح رسانه‌های داخلي جمهوري آذربايجان است كه قاعدتا بايد از طريق سفارت و رايزني فرهنگي كشورمان در باكو صورت گيرد و هم پرداختن رسانه‌های داخلي كشورمان خصوصا رسانه‌ها و شبكه‌های آذري زبان ملي و استاني به اين موضوع است كه مخاطباني در ميان اقشار و گروههاي مختلف جمهوري آذربايجان دارند.
    6. علاوه بر ملاحظات فوق، اظهارات قابل تامل رئيس جمهور آذربايجان حاوي نكته و برداشت ديگري نيز می‌تواند باشد و آن اينكه اراضي از دست رفته اين كشور در جنگ قره‌باغ نتيجه خيانت و اختلاف در داخل اين كشور بوده و نتيجتاً آزاد سازي و باز پس گيري آن نيز بايد با اتحاد و يكدلي در داخل اين كشور و با اتكا به قدرت و نيروي مردمي انجام پذيرد. تجربه سه دهه گذشته از اين مناقشه نشان می‌دهد قدرت‌های خارجي دخيل در حل و فصل اين ماجرا انگيزه و منفعت لازم براي پايان دادن عادلانه به اين پرونده پيچيده و طولاني ندارند و زمان هرچقدر جلو می‌رود جز فرصت سوزي دستاورد ديگري پيش رو مشاهده نمي شود. البته اين نكته به معناي نفي تداوم مذاكره و پيگيري راه حل سياسي مناقشه نيست ولي اين راهبرد زماني جواب می‌دهد كه دولت آذربايجان از اراده و پشتوانه مردمي خود به خوبي در اين آوردگاه تاريخي استفاده نمايد.      
[1]
https://azertag.az/xeber/Prezident_Ilham_Aliyev_Mudafie_Nazirliyinin__quotN_quot_sayli_herbi_hissesinin_achilisinda_istirak_edib_
 
[1]  وابسته فرهنگي پيشين ج.ا.ايران در آذربايجان و عضو شوراي علمي ايراس
کد مطلب: 3956