آندری کرتونف

از آستانه به ژنو، همراه با توقف در سوچی؟

ترجمه اختصاصی ایراس
تاریخ انتشار : چهارشنبه ۸ آذر ۱۳۹۶ ساعت ۱۴:۱۶
Share/Save/Bookmark
 
ابتکار برگزاری کنگره ملل سوریه در سوچی، به منزله تحت الشعاع قرار دادن فرایند ژنو نیست بلکه بیشتر تلاشی برای تقویت موقعیت روسیه در گفتگوهای آتی با اروپا در چارچوب آن است. می توان گفت خلبان هواپیما در حین پرواز از آستانه به ژنو، تصمیم منطقی گرفت تا برای سوختگیری در سوچی فرود بیاید.
 

یادداشت سردبیر: دیمتری پسکوف، سخنگوی کاخ کرملین، با شرکت درکنفرانس خبری 7 آذر 1396، درباره کنگره ملی سوریه اعلام کرد هنوز تاریخ دقیق برگزاری این کنگره مشخص نشده است. برخی گمانه های زنی اخیر حکایت از آن دارد که این کنگره در فوریه 2018 (بهمن 1396) برگزار خواهد شد. با وجود ابهام در زمان برگزاری کنگره ملی سوریه، تحلیل پیش رو تصویر نسبتا دقیق و جامعی از نگاه روسیه به برگزاری چنین نشستی ارائه می کند و از این رو مطالعه آن به علاقه مندان به مسائل منطقه بخصوص تحلیلگران سیاست خاورمیانه ای روسیه توصیه می شود.
 

 
 
همانطور که می‌دانیم موضوعات مربوط به حل و فصل اوضاع سوریه در حال حاضر در دو فرمت اصلی مذاکرات آستانه و ژنو مورد بحث و بررسی قرار می‌گیرند. هر دو روند مذاکرات برای تکمیل یکدیگر طراحی شده‌اند، در آستانه گفتگوهایی برای قطع مخاصمات صورت می‌گیرد
در آستانه یک اکیپ آتش‌نشانی بین‌المللی فعال است که سعی دارد با آتشی که به خانه درحال سوختن سوریه افتاده مقابله کند، اما در ژنو کمیته چندجانبه‌ای از سازندگان، مهندسان و صنعتگران تشکیل جلسه می‌دهند و به طراحی ساختمان به روزشده دولت سوریه می‌پردازند.
و گفتگوهای ژنو نیز درصدد حصول توافق در خصوص آینده سیاسی سوریه است. طبیعتا، هم ترکیب مذاکره‌کنندگان و هم شیوه رفتار آنها متفاوت است. به عبارتی در آستانه یک اکیپ آتش‌نشانی بین‌المللی فعال است که سعی دارد با آتشی که به خانه درحال سوختن سوریه افتاده مقابله کند، اما در ژنو کمیته چندجانبه‌ای از سازندگان، مهندسان و صنعتگران تشکیل جلسه می‌دهند و به طراحی ساختمان به روزشده دولت سوریه می‌پردازند.
 
اکییپ آتش نشانی در حال حاضر متحدتر، سریع تر و با موفقیت بیشتری نسبت به کمیته مهندسی و ساخت و ساز کار می‌کند. نتایج عملی مذاکرات آستانه کاهش سطح خشونت مسلحانه در سوریه است که برای هر ناظر بی طرفی مشهود است. اما در ژنو، توافقی برای آینده سیاسی سوریه حاصل نشده است. توضیحات زیادی برای شکاف موجود بین مذاکرات آستانه و ژنو وجود دارد، اما خود واقعیت چنین فاصله ای را به دشواری می توان انکار کرد.
 
پیشنهاد روسیه برای برگزاری کنگره ملل سوریه در سوچی به نظر می‌رسد تلاشی برای غلبه بر این شکاف یا دست کم کاستن از آن باشد. از یک سو، پیشرفت‌های اخیر در مذاکرات آستانه و موفقیت‌هایی که مستقیما در میدان جنگ حاصل شده، باید طیف گسترده‌ای از گروه‌های قومی، سیاسی و مذهبی را چه از میان حامیان دمشق و چه مخالفان آن برای شرکت در این کنگره جلب نماید. از سوی دیگر، اگر «طیف گسترده» شرکت‌کنندگان نامبرده واقعا در این کنگره گرد هم آیند، کنگره با واداشتن مذاکره‌کنندگان غیر مسئول که تعجیلی هم برای حل وفصل اوضاع ندارند برای حرکت از نقطه صفر، قادر خواهد بود همچون کاتالیزور موثری برای فرایند ژنو عمل نماید. در این معنا، ترکیب شرکت‌کنندگان کنگره، وسعت نمایندگان و سطح آن شاخص بسیار گویایی برای موفقیت یا عدم موفقیت آنچه در آستانه به دست آمده خواهد بود.
 
البته این ابتکار عمل مسکو، همچون هر پیشنهادی که امروزه از جانب روسیه مطرح می‌شود، سوء ظن زیادی چه در غرب و چه در محافل «آشتی ناپذیر» اپوزیسیون سوری بوجود می‌آورد. به طور خاص به ولادیمیر
پیشنهاد روسیه برای برگزاری کنگره ملل سوریه در سوچی به نظر می‌رسد تلاشی برای غلبه بر این شکاف یا دست کم کاستن از آن باشد
پوتین مظنون هستند که وی به این طریق سعی دارد «مذاکرات ژنو را جایگزین مذاکرات آستانه» نماید. به عبارتی پوتین در راستای منافع خود، فرمت گفتگوی سیاسی سوچی را که می‌بایست به شدت به مذاکرات آستانه گره خورده باشد در ادامه گفت وگوهای ژنو که فرمتی غیر ضروری است، قرار داده است. بنابراین، مسکو می‌تواند «بسته حق السهم نظارتی» در آینده نظام دولتی سوریه را به خود اختصاص دهد.
 
احتمالا هیچ شخصی قادر نخواهد بود به روشنی و بدون ابهام به منتقدان ثابت کند که در دفاتر کرملین چنین نیت و برنامه‌هایی وجود ندارد. با این حال چنین تفسیری از تاکتیک روسی چندان قانع‌کننده به نظر نمی‌رسد. سیاست روسیه در سوریه و خاورمیانه را می‌توان به گناه و اشتباهات بسیاری متهم کرد، اما در هر صورت نمی‌توان آن را غیرحرفه‌ای دانست. ایجاد «فرمت سوچی» منتفعانه از عروسک بشار اسد و نمایندگان مخالفان «حق به جانب سوری» در جریان حل و فصل اوضاع سوریه هیچگونه برگ برنده اضافی، بیش از آنچه تا کنون وجود دارد در اختیار مسکو قرار نداده است. اما مشکل همین گام است که بدون شک به مشکلات آن افزوده می‌شود. این مشکل در وهله نخست در ارتباط با شرکای غربی است، که به آنها این امکان را می‌دهد که خودشان را از هرگونه مسئولیت برای سرنوشت آینده سوریه برکنار کرده و این مسئولیت را به طور کامل بر دوش روسیه قرار دهند.
 
واقعیت کنونی این است
ابتکار برگزاری کنگره ملل سوریه در سوچی، به منزله زیرآب زدن فرآیند ژنو نیست، بلکه بیشتر تلاشی برای تقویت موقعیت روسیه در گفتگوی آتی با اروپا در چارچوب روند مذاکرات ژنو است
که روسیه در سوریه، با تمام متحدانش قادر است در جنگ پیروز شود، اما نمی‌تواند برای دستیابی به صلح توفیق یابد. بازسازی اقتصادی و اجتماعی این کشور جنگ‌زده نیازمند منابعی است که نه روسیه، نه تهران، و نه آنکارا به سادگی در اختیار ندارند. دولت‌های خلیج فارس نیز با مشکلات بسیار زیادی از جمله در ارتباط با یمن و قطر مواجهند. چین هم بعید است که به عنوان اهدا کننده اصلی سوریه پساجنگ عمل کند. ایالات متحده – حداقل تا زمان حضور دونالد ترامپ در کاخ سفید – در بازسازی سوریه سرمایه‌گذاری نخواهد کرد. تنها اتحادیه اروپا باقی می ماند که هم دارای منافع قابل توجهی در خاورمیانه است و هم از فرصت‌های مالی برای کمک‌رسانی وسیع و حمایت سرمایه‌گذاری از سوریه پساجنگ برخوردار است. بنابراین این توافق می‌بایست در وهله نخست با اتحادیه اروپا باشد و به احتمال زیاد، به خصوص در ژنو.
 
البته، همه این مسائل در مسکو به خوبی درک می‌شود. بنابراین، ابتکار برگزاری کنگره ملل سوریه در سوچی، به منزله زیرآب زدن فرآیند ژنو نیست، بلکه بیشتر تلاشی برای تقویت موقعیت روسیه در گفتگوی آتی با اروپا در چارچوب روند مذاکرات ژنو است. می‌توان گفت خلبان هواپیما در حین پرواز از آستانه به ژنو، تصمیم منطقی گرفت تا برای سوختگیری در سوچی فرود بیاید.
 
 
 
نویسنده: آندری کُرتونُف، مدیر کل شورای امور بین‌الملل روسیه (ریاک)
 
منبع: موسسه ریاک روسیه
 
مترجم: رقیه کرامتی نیا، دانش آموخته مطالعات روسیه در دانشکده مطالعات جهان، دانشگاه تهران
 
 
 
 «آنچه در این متن آمده به معنی تأیید محتوای تحلیل نویسنده از سوی ایراس نیست»
 
 
کد مطلب: 3444