کریمه دو سال پس از جدایی از اوکراین

سرخوشی ملی گرایان روس، افت کیفیت زندگی و دورنمای مبهم
تاریخ انتشار : چهارشنبه ۴ مرداد ۱۳۹۶ ساعت ۱۱:۰۱
Share/Save/Bookmark
 
احسان تقوایی نیا: به دنبال ناآرامی‌های سال 2014 در اوکراین بود که طی تحولاتی سریع، شبه جزیره کریمه با برگزاری یک همه پرسی در ۱۶ مارس ۲۰۱۴ به خاک فدراسیون روسیه ملحق شد. در واقع الحاق کریمه به روسیه پس از آن صورت گرفت که روسها پس از عملیاتی نظامی، با همراهی مقامات محلی هوادار روسیه و طی یک همه‌پرسی، الحاق آن را به سرزمین خود اعلام نمودند. فرایندی که از سوی بسیاری از رهبران و نهادها، غیرقانونی شناخته شد و تحریم‌هایی را نیز علیه روسیه به همراه داشت. فارغ از قانونی و غیرقانونی بودن الحاق کریمه به روسیه، پرسش این است که وضعیت این شبه جزیره حدود دو سال پس از الحاق به روسیه چگونه است؟ چرا که که کریمه به دور از خاک روسیه واقع شده است و از سوی اوکراین و کشورهای دیگر نیز تحت تحریم‌های شدید قرار دارد ...
 
ایراس: به دنبال ناآرامی‌های سال 2014 در اوکراین بود که طی تحولاتی سریع، شبه جزیره کریمه با برگزاری یک همه پرسی در ۱۶ مارس ۲۰۱۴ به خاک فدراسیون روسیه ملحق شد. در واقع الحاق کریمه به روسیه پس از آن صورت گرفت که روسها پس از عملیاتی نظامی، با همراهی مقامات محلی هوادار روسیه و طی یک همه‌پرسی، الحاق آن را به سرزمین خود اعلام نمودند. فرایندی که از سوی بسیاری از رهبران و نهادها، غیرقانونی شناخته شد و تحریم‌هایی را نیز علیه روسیه به همراه داشت. فارغ از قانونی و غیرقانونی بودن الحاق کریمه به روسیه، پرسش این است که وضعیت این شبه جزیره حدود دو سال پس از الحاق به روسیه چگونه است؟ چرا که که کریمه به دور از خاک روسیه واقع شده است و از سوی اوکراین و کشورهای دیگر نیز تحت تحریم‌های شدید قرار دارد.
 
بحران تجاری در کریمه
آمارها نشان می‌دهد که این شبه جزیره ملحق شده به روسیه از یک بحران تجاری رنج می‌برد. بر اساس آمارها حجم واردات کریمه در سال 2016 نسبت به سال 2015 حدود یک سوم کاهش داشته است و میزان صادرات نیز دست کمی از واردات ندارد. شهر سواستوپول، که به طور رسمی بخشی از جمهوری کریمه نیست واردات خود را به میزان 12.6 درصد کاهش داده است و این در حالی است که صادرات در این شهر نیز حدود 66.8 درصد افت داشته است. در مجموع، حجم معاملات کل تجارت خارجی شبه جزیره از زمان الحاق به روسیه بیش از ده برابر کاهش یافته است. با این وجود اما برخی منابع معتقدند که کمبود کالاهای وارداتی در کریمه احساس نمی شود و فروشگاه‌های بزرگ این شبه جزیره محدودیتی را احساس نمی کنند. اطلاعات رسمی رسمی نشان می‌دهد که در حال حاضر کریمه دو سوم واردات خود را از کشورهای بلاروس، ایتالیا، ترکیه، سوئیس، ارمنستان و چین تامین می‌کند. (اوکراین به طور رسمی تمام تجارت خود با کریمه را در سال 2015 متوقف کرد).
 
مسیر دریا که معمولا ارزان ترین گزینه برای حمل و نقل محموله‌های تجاری است، در حال حاضر به طور رسمی بسته شده است،چه این که اوکراین و اتحادیه اروپا در این رابطه تحریم هایی را علیه کریمه وضع کرده اند.با وجود این که روسیه سهم اصلی در تردد کشتی‌ها به کریمه را در اختیار دارد اما هستند برخی کشتی‌های اروپایی که با نقض مجازات‌های کریمه، وارد بنادر این شبه جزیره می‌شوند. با وجود تحریم‌های تجاری، کریمه ارتباطات خود را با بازارهای بین المللی برقرار می‌کند. تجار کریمه با انجام برخی اقدامات به خصوص از طریق بندر نووروسییسک روسیه در تلاش هستند تا تحریم‌های وضع شده را دور بزنند. این بندر در فاصله حدود 275 مایلی از سواستوپول و 125 مایلی از مرکز کریمه قرار گرفته است و با داشتن امکانات گسترده توانایی تامین نیازهای کریمه را در اختیار دارد. مسئولان محلی کریمه نیز با بیان این که برای صادرات کالا از این شبه جزیره تاکنون هیچ شرکت خارجی ورود نکرده است، می‌گویند که این امر از طریق بندر نووروسییسک روسیه در حال انجام است. تعدادی از شرکت‌های حمل و نقل منطقه‌ای به طور آشکار نووروسییسک روسیه را به عنوان نقطه حمل و نقل برای صادرات و واردات معرفی می‌کنند (1).
 
منابع اوکراینی اما با رد خوش بینی‌های روس‌ها معتقدند کریمه با بحران شدید کسری بودجه دست و پنجه نرم می‌کند. به گفته این منابع، اظهارات سرگئی آکسنوف نخست وزیر کریمه که پیشتر اعلام کرده بود بودجه کریمه در سالگرد الحاق به روسیه افزایش قابل توجهی خواهد داشت، را رد می‌کنند. منابع اوکراینی با استناد به «مجله بودجه روسیه» که تمام اطلاعات در مورد درآمدهای برنامه ریزی شده، هزینه‌ها و کسری بودجه فدراسیون روسیه در سال 2016 را جمع آوری کرده است، می‌نویسند: مهمترین کسری بودجه در سواستوپول کریمه بود، به گونه‌ای که بر اساس برنامه‌ریزی‌ها قرار بود مبلغ 24.4 میلیارد یورو (360.3 میلیون دلار آمریکا) در این شهر بودجه اختصاص پیدا کند و این در حالی است که درآمد برنامه‌ریزی شده تنها 16.9 میلیارد دلار (253.7 میلیارد دلار) بوده است. منابع اوکراینی همچنین معتقدند که نرخ بیکاری ماهانه شبه جزیره کریمه از 1.8 درصد در سال 2013 به 9.5 درصد در سال 2015 افزایش یافته است و صادرات از 905 میلیون دلار به 79.3 میلیون دلار آمریکا و واردات از 1.1 میلیارد دلار به 100 میلیون دلار کاهش پیدا کرده است (2).
 
دورنمای مبهم در کریمه
مهم نیست روسیه چقدر تلاش می‌کند مشکلات در کریمه را پنهان کند اما تا زمانی که این شبه جزیره منضم به خاک روسیه است اقتصاد آن مانند گذشته عمل نخواهد کرد. دلایل عمده‌ای که باعث شده است اقتصاد و تجارت در کریمه به شدت افت کند و در نتیجه بر زندگی شهروندان این شبه جزیره تاثیر بگذارد، بدین شرح است:
 
توقف ورود گردشگران اوکراینی به کریمه
پس از الحاق کریمه به روسیه، جریان ورود گردشگران به این شبه جزیره به طور قابل توجهی کاهش پیدا کرده است و این در حالی است که این مکان پیشتر استراحت گاهی تابستانی برای اوکراینی‌ها بود. قبل از الحاق کریمه، 67.4٪ درصد گردشگران ورودی را شهروندان اوکراینی تشکیل می‌دادند که این امر از زمان اتحاد شوروی بدین گونه بوده است. به طور مثال در سال 1986 که کریمه با ورود 8 میلیون گردشگر رکورد زد، 5 میلیون نفر از آنها اوکراینی بودند و در مقابل، در سال 1993 و هنگامی که کریمه ضعیف‌ترین دوره توریستی خود را با تنها 2.3 میلیون بازدید کننده داشت، دو میلیون نفر از آنها شهروندان اوکراین بودند. قطار وسیله اصلی حمل و نقل برای گردشگران کریمه بود که 70 درصد از کل ورودی‌ها را شامل می‌شد، اما امروز سفر با قطار به کریمه غیرممکن است. اکنون از طریق روسیه فقط با کشتی و هواپیما می‌توان شاهد ورود گردشگر به کریمه بود که ظرفیت‌های فعلی اجازه بیش از 1.3 میلیون نفر در سال را نمی دهد.
 
کمبود مواد غذایی
کریمه هرگز قادر به پاسخگویی به خواسته‌های خود برای غذا نبوده است. قبل از الحاق کریمه به روسیه، اکثر محصولات غذایی این شبه جزیره از سرزمین اصلی اوکراین وارد می‌شده است. با وجود تبلیغات گسترده‌ای که در زمینه تولید محصولات کشاورزی در کریمه صورت می‌گیرد، اما این امر چندان قابل توجه نیست. کریمه 30.3٪ از تولید پشم اوکراین، 23.7٪ از تولید انگور، 5.7٪ از محصولات میوه و توت و حدود 2.7٪ کل محصولات برداشت غلات در اوکراین را به خود اختصاص می‌داد که این امر اکنون از طریق شهرهای اودسا، خرسون و میکولایف صورت می‌گیرد.
 
وابستگی کریمه به آب اوکراین
وابستگی کریمه به آب اوکراین بسیار بالاست، چرا که 63٪ از مساحت این شبه جزیره کریمه توسط استپ‌های خشک پوشیده شده است. شبه جزیره به بیش از یک میلیارد متر مکعب آب در سال نیازمند است که 85 درصد آن توسط کانال شمالی کریمه تامین می‌شده است. هرچند کریمه بدون نیاز به کانال، می‌تواند تقاضای خود را برای آب آشامیدنی حل کند اما این امر نیازمند ساخت چاه‌های جدید و مدرن سازی تجهیزات است.
 
سرمایه گذار خارجی نیست
پیش از اینکه اتحادیه اروپا تحریم‌ها علیه روسیه را وضع کند و همچنین قبل از الحاق کریمه به روسیه، نیمی از کل سرمایه‌گذاری خارجی کریمه متعلق به اروپا و روسیه بود که هر کدام تقریبا 25 درصد کل سرمایه‌گذاری در توسعه اقتصادی این منطقه را تشکیل می‌دادند. اتحادیه اروپا، ایالات متحده، کانادا و ترکیه نیز اهدا کنندگان کمک‌های فنی به کریمه (از جمله پروژه‌های تامین مالی که با هدف کاهش مشکلات اقتصادی و اجتماعی صورت می‌گرفت) بودند. با این حال پس از الحاق کریمه به روسیه نه تنها این کمک‌ها قطع شد بلکه سرمایه‌گذاری‌های خارجی در این شبه جزیره نیز به شدت کاهش یافت که این امر قطعا بر توسعه این شبه جزیره تاثیر خواهد گذاشت (3).
 
خرسندی اهالی کریمه از الحاق به روسیه
همه منفی بافی‌هایی که رسانه‌های غربی و اوکراینی نسبت به افت کیفیت زندگی در کریمه مطرح می‌کنند، واقعیت ندارد. حتی گزارش‌های میدانی منتشر شده در برخی رسانه‌های اروپایی نیز نشان از رضایت شهروندان کریمه از الحاق این شبه جزیره به روسیه دارد (4).
 
به غیر از ملی‌گرایان روس که از الحاق کریمه به روسیه خوشحال هستند، عمده شهروندان روسی نیز این رویداد را مثبت ارزیابی می‌کنند. 78 درصد شرکت کنندگان در نظرسنجی مرکز مطالعه افکار عمومی روسیه معتقدند الحاق شبه جزیره کریمه به روسیه به نفع کشور و سودمند بوده است و تنها 13% نظر خواهی شدگان معتقدند الحاق کریمه به روسیه پیامدهای منفی به همراه داشته است.
 
نتیجه
اهمیت کریمه برای روسیه آنقدر بالا بود که این کشور تحریم‌های گسترده غرب را به جان خرید تا این شبه جزیره را که از موقعیت جغرافیایی فوق‌العاده بالایی برخوردار است را به خاک خود ضمیمه کند. امروز حدود 50-60 هزار نفر از پرسنل نظامی روس در کریمه مستقر هستند و کشتی‌های ناوگان دریای سیاه این کشور نیز از همین طریق در جنگ‌های سوریه مشارکت داشته‌اند.
 
الحاق کریمه به روسیه باعث شد تا پس از دو دهه پس‌رفت و افت قوای دریایی روسیه در دریای سیاه و مدیترانه، این روند برعکس شود و قدرت دریایی روسیه بهبود و افزایش یابد. افزایش نفوذ و سلطه مستقیم یا غیرمستقیم روسیه بر کریدورهای انتقال انرژی از کشورهای حاشیه دریای سیاه به خریداران اروپایی نیز از تاثیرات دیگر الحاق کریمه است. در واقع رویای تحقق نیافته اتحادیه اروپا که مستقل از تاثیر و نفوذ روسیه از طریق دریای سیاه به منابع گازی کشورهای ساحل این دریا و قفقاز دسترسی پیدا کند و خود را از وابستگی به گاز روسیه برهاند، بیش از پیش جنبه غیرعملی به خود می‌گیرد. در قرارداد سال ۱۹۹۷ روسیه با اوکراین، روس‌ها اجازه نوسازی ناوگان دریای سیاه روسیه را نداشتند و تنها اجازه داشتند که همان مدل‌های مستقر در کریمه را داشته باشند و نه کشتی‌هایی از مدل‌های جدید. حتی در محافل نزدیک به ناتو هم از قرارداد نظامی روسیه و اوکراین بر سر کریمه به عنوان «قراردادی محدودساز و دست ‌و پا گیر برای روسیه» یاد می‌شد که این امر با الحاق کریمه به روسیه به مسکو قدرتی دوباره داد. با الحاق کریمه و معلق‌شدن قرارداد با اوکراین بر سر استفاده نظامی از این شبه‌جزیره، روسیه توسعه سواستوپل را نیز آغاز خواهد کرد (5).
 
در هر حال با تغییر و تحولات صورت گرفته در نظام بین‌الملل و رقابت روز افزون قدرت‌ها در صحنه منطقه‌ای و جهانی بعید است که بتوان بار دیگر شبه جزیره کریمه را بخشی از خاک اوکراین تصور کرد.
 
 
نویسندهاحسان تقوایی نیا – پژوهشگر مطالعات اوراسیا
 
 
یادداشت ها:
1- http://www.eurasianet.org/node/84156
2- http://euromaidanpress.com/2016/05/17/crimeas-economy-when-russias-words-and-figures-dont-meet/
3- Ibid
4- http://fa.euronews.com/2015/09/28/from-a-russian-peninsula-crimean-voices
5- www.bbc.com/persian/world/.../140315_an_crimea_russia_ukraine
 
  
 
کد مطلب: 3265