نگاه روسیه به کره شمالی؛ اهد اف و چشم انداز

تاریخ انتشار : شنبه ۲۴ تير ۱۳۹۶ ساعت ۱۱:۵۵
Share/Save/Bookmark
 
احسان تقوایی نیا: با وجود کاهش شدید در تراز تجاری مسکو و پیونک یانگ بعد از فروپاشی شوروی، روسیه همچنان یکی از مهمترین شرکای اقتصادی کره شمالی است و ولادیمیر پوتین، رئیس جمهور این کشور اخیرا گفته است که غرب به جای تهدید کره شمالی، باید مذاکره برای پایان دادن به برنامه هسته ای پیونگ یانگ را در دستور کار قرار دهد. در این چشم انداز، امکان «چانه زنی بزرگ بین ایالات متحده و فدراسیون روسیه» کمتر از همیشه به نظر می رسد. تمام این ها در حالی است که یکی از بزرگترین مشکلات سیاست خارجی ایالات متحده - کره شمالی - بدون مشارکت روسیه قابل حل نیست ...
 
ایراس: با فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی و پایان جهان دو قطبی، امریکا به هژمون نظام بین الملل تبدیل شد و توانست بدون ایجاد مزاحمت خاصی سیاست‌های خود را در جهان به مرحله اجرا بگذارد. روسیه تازه متولدشده از فروپاشی شوروی به رهبری "بوریس یلتسین"، آن قدرها گرفتاری داخلی داشت که نتواند در برابر یک‌جانبه‌گرایی های امریکا در جهان ایستادگی نماید. با این وجود دوران روی کار آمدن پوتین در روسیه را می‌توان تلاش این کشور برای بازیابی اعتماد از دست رفته دانست.هرچند در بحران شبه جزیره کره همواره چین و آمریکا بوده اند که دست برتر را داشته اند و از روسیه به عنوان «بازیگری فراموش شده» یاد می شده است اما تحولات اوکراین و فشار شدید غرب به مسکو باعث شد تا روس ها توجه به شبه جزیره کره را بار دیگر دیگر در اولویت های خود قرار دهند. این که آیا این اولویت یابی منجر به رنسانسی در اتحاد قدیمی مسکو و پیونگ یانگ خواهد شد یا خیر، پرسش مهمی است که در این رابطه مطرح می شود.
 
اهمیت کره شمالی برای روسیه
به طور کلی کره شمالی ارتباطات اقتصادی معنی داری با هیچ کشوری ندارد اما شرایطی بالقوه ای برای افزایش این امر و از جمله در اربتاط با روسها به عنوان کشوری همسایه وجود دارد.هرچند در دهه 1970 و 1980، اتحاد جماهیر شوروی بزرگترین شریک تجاری کره شمالی بود که 53 درصد از کل تجارت این کشور را به خود اختصاص می داد (2.2 میلیارد دلار در سال 1990)اما پیونگ یانگ و مسکو در یک دهه گذشته بیش از 100 میلیون دلار در سال تجارت نداشته اند. در عین حال طرفین هدف خود را برای افزایش تجارت تا سطح یک میلیارد دلار تا سال 2020 تعیین کرده اند.تردیدی نیست که تجارت یکی از راه های به دست آوردن اعتماد طرف مقابل است و به نظر می رسد روسها در این رابطه وارد عمل شده اند. در ماه مه 2014و کمتر از دو ماه پس از ماجرای کریمه و تحریم های غرب علیه مسکو، روسیه بیش از 90 درصد از بدهی های 11 میلیارد دلاری کره شمالی را بخشید و 10 درصد دیگیر نیز می تواند برای پروژه های مشترک روسیه و کره شمالی استفاده شود. در همان سال، روسیه 50 هزار تن گندم به عنوان کمک بشردوستانه به کره شمالی  تحویل داد.روسیه تلاش می کند تا انزوای بین المللی کره شمالی را کاهش دهد. در سال 2013، تعمیر خطوط راه آهن بین دو کشور به پایان رسید.البته باید توجه داشت که روسیه پوتین هرگز چیزی را به صورت رایگان انجام نمی دهد و قطعا روسها در این رابطه چشم اندازهای مساعدی را برای خود ترسیم کرده اند (1).
 
روسیه دارای منافع اقتصادی، سیاسی و استراتژیک در شبه جزیره کره است و در حال حاضر روابط خوبی با کره شمالی و کره جنوبی دارا است. علاوه بر این که هزاران کارگر کره شمالی در شرق دور روسیه حضور دارند، روابط تجاری روسیه و کره جنوبی نیز در حال بهبود است.روسیه پروژه های بلندپروازانه برای ایجاد ارتباطات اقتصادی با کره جنوبی با استفاده از قلمرو کره شمالی جهت انتقال گاز طبیعی به جنوب و اتصال آسیا به اروپا از راه راه ترانس سیبری در سر دارند (2). بنابراین طبیعی است که روسیه در رابطه با افزایش تنش ها در شبه جزیره کره و هرگرگونه حمله نظامی احتمالی ایالات متحده به پیونگ یانگ نگرانی داشته باشد.
 
آزمایش های موشکی بالستیک که به طور فزاینده ای در کره شمالی صورت می گیرد، ممکن است تنش های جهانی را بر روی جاه طلبی های هسته ای این کشور افزایش دهد، اما در همسایگی این کشور، کارآفرینان روسی چشم انداز دیگری را در نظر می گیرند: گردشگری.چندی پیش نخستین کشتی مسافربری با نام "پادشاهی خزنده" از بندر راجین کره شمالی راهی ولادی وستوک در شرق دور روسیه شد که در آن گردشگران چینی را حمل می کرد،این در حالی است که از دید شرکت های روسی، مسافران آینده این کشتی می تواند  گردشگران روسی و کره ای هایی که در روسیه کار می کنند نیز باشند (3).
 
نقشه راه روسیه برای حل بحران کره شمالی
افزایش نگرانی های روسیه از تشدید  تنش در شبه جزیره کره باعث شد تا وزارت خارجه روسیه «نقشه راهی» برای حل مشکلات امنیتی در شبه جزیره کره تهیه کرده و خود را به عنوان بازیگری که می تواند در این بحران نقش آفرینی کند، به جهان معرفی کند. بر اساس آنچه «ایگور مارگولیف» معاون وزیر امور خارجه روسیه که مسئول مسائل آسیایی در دستگاه دیپلماسی خارجی مسکو است اعلام نموده «نقشه راه» روسیه شامل مکانیزمی چند مرحله ای برای پیشبرد گفتگوهای سازنده بدون پیش شرط است. برای این منظور لازم است تا ابتدا «خویشتن داری متقابل» آغاز شود و از هر نوع اقدام تحریک آمیز پرهیز شود. ضمن اینکه در جریان مذاکرات هم طرفین باید حول و حوش «اصول مشترک روابط متقابل» گفتگو کرده و از استفاده از هر نوع تهدید و قدرتنمایی خودداری کنند.» هرچند جزئیات دقیق این طرح هنوز مشخص نیست اما به نظر می رسد اصولی مانند آغاز مذاکره بدون پیش شرط بین طرفین دعوا،پدیدار شدن خویشتنداری دوجانبه و نه تحریک یک دیگر، آغاز مذاکرات در خصوص اصول کلی روابط همچون عدم تهاجم و رد استفاده و تهدید به استفاده از زور،شکل دادن یک مکانیسم بادوام صلح در شمال شرقی آسیا و توقف اقدامات تحریک آمیز و نمایش قدرت از سوی طرفین مسائل مدنظر روسها برای فورکش کردن بحران باشد. چه این که بعید به نظر می رسد روسها خواهان تضعیف موقعیت کره شمالی به عنوان یکی از چالش های پیش روی آمریکا باشند.
 
روسیه و چین در کره شمالی؛زقابت یا همکاری
گرچه روسیه و چین مهمترین متحدان بین المللی کره شمالی هستند، همکاری بین مسکو و پکن در بحران امنیتی کره به لحاظ تاریخی محدود به یک چارچوب چند جانبه و نه دوجانبه بوده است. افزایش همکاری های اخیر دوجانبه بین مسکو و پکن در کره شمالی می تواند با دو عامل توضیح داده شود. اول، روسیه و چین به شدت با اعمال فشار یکجانبه آمریکا علیه تسلیحات هسته ای کره شمالی مخالفت می کنند. دوم، مقامات روسی و چینی معتقدند که دیپلماسی دوجانبه مسکو-پیونگ یانگ و پکن-پیونگ یانگ می تواند به کیم جونگ یون فشار آورد تا به سمت یک مسیر صلح آمیز تر سیاست خارجی حرکت کند.با وجود این که روسیه و چین به صورت اعلامی از برنامه هسته ای کره شمالی و برنامه های موشکی بالستیک این کشور انتقاد می کنند، هر دو کشور در عمل و به طور مداوم مخالف دخالت نظامی در خلع سلاح کره شمالی از قابلیت های هسته ای خود هستند.
 
ایگور مورگولوف، معاون وزیر امور خارجه روسیه نیز در گفتگو با خبرگزاری اسپوتنیک گفت که روسیه نقشه راه حل مساله کره شمالی را با چین هماهنگ می کند و تأکید کرد که مسکو از پیشنهاد «تعلیق دوگانه» پکن حمایت می کند که بر اساس آن هم آزمایش های موشکی کره شمالی متوقف شود و هم تمرین های ارتش آمریکا و کره جنوبی تعطیل شود. مورگولوف در این رابطه می گوید: «ما یک سیستم موثر مشاوره ای بین وزارتخانه های خارجی در همه سطوح، از جمله میان معاونان وزارت امور خارجه داریم که مسئله کره در دستور کار این مشورت ها قرار دارد، هیچ رقابتی وجود ندارد، هیچ برنامه مخفی  و یا پلن بی موجود نیست.» از دید مقامات روس، روسیه و چین از دیدگاه مشابهی در مورد ماهیت غیر قابل قبول افزایش تنش نظامی در منطقه پیروی می کنند (4).
 
نگاه روس ها به کره شمالی در رقابت با آمریکا
با وجود کاهش شدید در تراز تجاری مسکو و پیونک یانگ بعد از فروپاشی شوروی، روسیه همچنان یکی از مهمترین شرکای اقتصادی کره شمالی است و ولادیمیر پوتین رئیس جمهوری این کشور اخیرا گفته است که غرب باید به جای تهدید کره شمالی باید مذاکره برای پایان دادن به برنامه هسته ای پیونگ یانگ را در دستور کار قرار دهد. ایده چانه زنی بزرگ بین ایالات متحده و فدراسیون روسیه کمتر از همیشه به نظر می رسد، این در حالی است که یکی از بزرگترین مشکلات سیاست خارجی ایالات متحده - کره شمالی - بدون مشارکت روسیه قابل حل نیست. یکی از موشک هایی که چندی پیش کره شمالی آزمایش کرد در 60 کیلومتری جنوب بندر ولادی وستوک روسیه در دریای ژاپن سقوط کرد. کاخ سفید در بیانیه ای اعلام کرد: "با موشکی که خیلی نزدیک به خاک روسیه فرود آمده است، این کشور نمی تواند خوشحال باشد».با این حال پاسخ ولادیمیر پوتین بر این امر مبتنی بود که ما باید به گفتگو با جمهوری دموکراتیک خلق کره شمالی بازگردیم، از ارعاب آن جلوگیری کنیم و راه حل مسالمت آمیز برای حل این مسائل پیدا کنیم. مهم نیست که پوتین در مورد گسترش سلاح های هسته ای چه می گوید، او می خواهد کره شمالی از نظر نظامی قدرتمند باشد. بنابراین به نظر روسیه، فرود موشک بالستیک کره شمالی در نزدیکی ولادی وستوک امر چندان با اهمیتی نیست.
 
نتیجه
روسیه طی سال‌های اخیر با در پیش گرفتن رویکردی واقع‌گرایانه در حوزه بحران‌ها توانسته است به‌خوبی نقش یک بازیگر جهانی را بر عهده گیرد. روس‌ها که خواهان ایجاد یک جهان چندقطبی و به دور از هژمونی آمریکا هستند اقداماتی جدی را در پیشبرد این هدف انجام داده‌اند. برخورداری از ابزارهایی مانند داشتن حق وتو در شورای امنیت سازمان ملل متحد، برخورداری از موقعیت ژئوپلیتیک عالی، نیروی قدرتمند نظامی و دارا بودن از منابع طبیعی زیاد که سبب بهبود مسائل اقتصادی شد از جمله مسائلی بود که مسکو به پشتوانه آن‌ها روزبه‌روز بر قدرت خود در نظام بین‌الملل افزود. این امر باعث شد تا روسیه به‌مانند خرسی بیدار شده از خواب زمستانی به بازیابی مناطق نفوذ خود در مناطق مختلف جهان دست زند که این امر هم‌اکنون باعث تشدید رقابت‌های مسکو و واشنگتن در برخی حوزه‌های راهبردی شده است.
 
کره شمالی و روسیه یک مرز کوتاه زمینی 17 کیلومتری دارند و از لحاظ تاریخی روابط تجاری را حفظ کرده اند. در شرایطی که روسیه تلاش می کند به عنوان یک راهبرد برای مبارزه با انزوای بین المللی خود به شرق نزدیک شود، روابط بین مسکو و پیونگ یانگ می تواند نزدیک تر شود. دو کشور در حال تحقیق در مورد پروژه هایی هستند که برای دو طرف سودمند هستند. روس ها البته هدف نهایی خود را ایجاد ارتباطات حمل و نقلی بین دو کره برای  افزایش فعالیت اقتصادی خود با کره جنوبی - یکی از غول های اقتصادی جهان- ترسیم کرده اند.
 
 
نویسنده: احسان تقوایی نیا – پژوهشگر مطالعات اوراسیا
 
 
یاددشت ها:
1- https://www.bloomberg.com/view/articles/2017-05-18/the-key-to-north-korea-is-russia
2- http://www.ponarseurasia.org/memo/does-north-korea-have-place-russias-turn-east
3- http://thediplomat.com/2017/04/whats-behind-sino-russian-cooperation-on-north-korea/
4- https://sputniknews.com/politics/201706301055123157-russia-china-korean-crisis/
 
 
 
 
کد مطلب: 3243