نشست آستانه و تعیین مولفه های تاثیرگذار بر آینده سوریه

تاریخ انتشار : دوشنبه ۱۲ تير ۱۳۹۶ ساعت ۱۰:۲۴
Share/Save/Bookmark
 
حسن بهشتی پور: در وضعیت کنونی ترکیه و قطر و حتی تا حدودی مصر آماده هستند در مورد آینده سوریه بر اساس آنچه که می تواند در پنجمین دور مذاکرات در آستانه بدست آید، به توافق برسند. اما آمریکا و عربستان و کشورهایی نظیر امارات و اردن هنوز در رویای سقوط اسد هستند و می کوشند تا آنجایی که می توانند مانع از آن شوند که مذاکرات آتی در آستانمه به نتیجه برسد. واقع امرآن است که درسوریه هیچ مذاکراتی به نتیجه نهایی نمی رسد مگر آنکه همه بازیگران داخلی، منطقه ای و بین المللی ذی نفع در جنگ داخلی سوریه، بر سر طرح مشترکی که منافع همه آنها را تامین کند به توافق نهایی دست پیدا کنند. رسیدن به چنین طرح جامعی که بتواند منافع همه بازیگران را تامین کند، اگر نگوئیم غیر ممکن، حداقل می توان گفت بسیار دشوار است. زیرا مولفه های متعددی بر شکل گرفتن چنین معادله ای که توازن دهنده همه قوا باشد، اثرگذار است ...
 
ایراس: وزارت امور خارجه قزاقستان با صدور بیانیه‌ای اعلام کرد که پنجمین نشست مذاکرات صلح سوریه در آستانه، 5-4 جولای  2017 امسال برگزار خواهد شد. در این نشست به احتمال قریب به یقین مانند چهار نشست قبلی حسین جابری انصاری معاون عربی و آفریقایی وزیر خارجه ریاست هیئت ایرانی را بر عهده خواهد داشت.
 
پیش از این قرار بود این نشست در 23 و 24 خرداد ماه  گذشته ( ۱۲ و ۱۳ ژوئن 2017) برگزار شود. «انور ژایناکوف» سخنگوی وزارت خارجه قزاقستان علت تعویق تاریخ مذاکرات را انجام مشورت های بیشتردر پایتخت کشورهای تضمین کننده فرایند مذاکرات آستانه در باره سوریه اعلام کرد. اما به نظر میرسد بدلیل  ایجاد بحران در روابط قطر و چهار کشورعربی دیگر از جمله عربستان و مصرکه سهم عمده ای در بحران سوریه دارند،  نیاز به مشورت بیشتر بین کشورهای ایران، روسیه و ترکیه بوجود آمد. در همین راستا الکساندرلاورنتیف نماینده ویژه پوتین در امور سوریه در 17 خرداد ماه به تهران آمد. یعنی دو روز بعد از قطع مناسبات دوحه با کشورهای عربستان، مصر، امارات و بحرین او به دیدار اقای جابری انصاری معاون وزیر خارجه در تهران رفت و نیز مذاکراتی با شمخانی دبیر شورای امنیت ایران داشت.  اقای ظریف وزیر خارجه ایران نیز درست درهمین روز عازم آنکارا شد و در مذاکرات مفصلی با همتای خود ونیزاردوغان  رئیس جمهوری ترکیه برگزار کرد.
 
به نظر می رسد این مشورت ها همچنان ادامه پیدا خواهد کرد و بعید نیست قطر اکنون که از طرف عربستان و متحدانش تحت فشار قرار گرفته است، تمایل نشان دهد که مانند ترکیه از موضع گذشته خود در مورد آینده سوریه عدول کند و به مسیری بپیوندد که مذاکرات آستانه در چهار دور قبلی طراحی کرده است.
 
چهارمین نشست مذاکرات آستانه پایتخت قزاقستان در باره سوریه در 13 و 14 اردیبهشت ماه گذشته با حضور هیات های سه کشور ضامن صلح یعنی ایران، روسیه و ترکیه برگزار شد و این کشورها سند ایجاد مناطق «کاهش تنش» در سوریه را امضا کردند . این مهم ترین دستاورد سه کشور در چهار دور مذاکرات قبلی بشمار می رود. زیرا توافق نامه چهار منطقه  «کاهش تنش» در سوریه از چهارم ماه می 2017 رسما امضاء شد.
 
بر اساس متن توافق شده میان روسیه، ایران و ترکیه که از سوی وزارت خارجه روسیه انتشار پیدا کرد؛ این سه کشور توافق کردند برای مدت دست کم شش ماه که برای دوره های بعد نیز قابل تمدید است، استان ادلب و مناطق مجاور در استان‌های حما، حلب و لاذقیه به همراه سه منطقه دیگر در استان حُمص در شمال سوریه، منطقه غوطه شرقی در شرق شهر دمشق و همچنین استان «درعا» واقع در مرز اردن در جنوب سوریه  و مجاور آن در قنیطره در مرز فلسطین اشغالی به عنوان مناطق «کاهش تنش» ایجاد شوند.
 
بر اساس این توافق همچنین مساله تعلیق درگیری‌ها میان نیروهای دولتی سوریه و گروه‌های مسلح مخالف در داخل این مناطق و ایجاد شرایط برای دسترسی کمک‌های انسانی، کمک‌های پزشکی و بازگشت غیرنظامیان آواره به خانه‌هایشان و بازسازی زیرساخت‌های آسیب دیده را مدنظر قرار داده است. کشورهای تضمین‌کننده متعهد شدند که تمامی تدابیر لازم را برای ادامه مبارزه با گروه تروریستی داعش و دیگر گروه‌های تروریستی نظیر النصره در داخل و خارج از مناطق کاهش تنش اتخاذ کنند.
 
با این حال برخی گروه‌های مخالف مسلح و سیاسی در سوریه این توافق را با همه اهمیتی که برای استقرار صلح در سوریه داشت،  را رد کردند. این موضوع بویژه در سایر مناطق درگیر ازجمله جنگ نیروهای کرد سوریه با طرف های داعش در منطقه شمالی رقه که در واقع مرکز حاکمیت داعش محسوب می شود از اهمیت بیشتری برخوردار است . زیرا آمریکایی ها که نمی توانستند به صراحت با چنین توافقی مخالفت کنند در روزهای اخیر تلاش کردند از طریق مسلح کردن کردهای سوریه با وجود مخالفت ترکیه، شهر رقه را از سلطه گروه تروریستی داعش خارج کنند. آمریکا امیدوار است با آزاد سازی شهر رقه بتواند یک پایگاه مستحکم برای آینده خود در سوریه ایجاد کند.
 
در این باره جوزف دانفورد (Joseph Dunford) رئیس ستاد مشترک ارتش آمریکا در سخناني در باشگاه ملي مطبوعات آمريکا  در 31 خرداد  (21 می 2017) گفت:
«اولا، ما از گروه نيروهاي سوريه دموکراتيک براي تصرف رقه حمايت مي کنيم. اين يک نيروي 50 هزار نفري است که حدود 20 تا 25 هزار نفر از آنها عرب و بقيه کرد هستند. در حالي که ما از عمليات اين نيروها براي تصرف شهر رقه پشتيباني مي کنيم، حرکت ديگري نيز تحت هدايت وزارت امور خارجه آمريکا براي تشکيل يک نهاد حکمراني در جريان است تا به محض اينکه رقه تصرف شد، يک حکومت محلي کارآمد وجود داشته باشد. اين نهاد از رهبران عرب اهل رقه بهره خواهد برد و ما همچنين مي کوشيم يک نيروي امنيتي متشکل از نيروهاي محلي ايجاد کنيم تا پس از تصرف شهر رقه اوضاع شهر را تثبيت کنند».
 
دراین اظهارات رئیس ستاد مشترک ارتش آمریکا در واقع بخوبی هدف ایالات متحده آمریکا را در حمایت از کردهای سوریه و نیروهای موسوم به ارتش آزاد سوریه لومی دهد. او امیدوار است که آمریکا در برابر روسیه که جاپای خود را در دو بندر راهبردی لاذقیه و طرطوس در شرق مدیترانه محکم کرده است، بتواند از طریق تشکیل یک دولت جدید در شمال سوریه الگوی اقلیم کردهای عراق را در سوریه به مورد اجراء گذارد.
 
در این وضعیت هم ترکیه با تقویت جبهه کردی سوریه که با نیروهای جدایی طلب پ .ک. ک در ترکیه همکاری نزدیکی دارند مخالف است و هم به دلیل افزایش تنش بین ارتش سوریه  نیروی آمریکا بدنبال سرنگونی یک جت جگنده نیروی هوایی سوریه، وضعیت برای انجام پنجمین دور مذاکرات در شهر آستانه پیچیده در از چهار دور قبلی شده است.
 
روسیه و ایران که دست آمریکایی ها را برای بهانه جویی در سوریه خوانده اند تلاش می کنند از طریق نشان دادن کارت های برنده خود به طرف آمریکایی نشان دهند اگر قرار بود آمریکا بتواند به همان سادگی که رئیس ستاد مشترک ارتش آمریکا تصور می کند، دولت دست نشانده خود را در رقه به قدرت برساند، از سال 2011 که بحران در سوریه آغاز شد و با مداخله آمریکا و متحدانش به جنگ داخلی تبدیل شد تاکنون چندین بار تلاش دولت قبلی آمریکا برای سرنگون کردن دولت قانونی «بشار اسد» رئیس جمهوری سوریه بی نتیجه نمی ماند.
 
اعلام اینکه روسیه به هماهنگی های خود با آمریکا در باره پروازهای جنگنده های آمریکایی و روسی در آسمان سوریه پایان می دهد . همچنین حمله موشکی ایران به مواضع داعش در" دیرالزور" در پاسخ به اقدام های تروریستی در مجلس ایران و حرم امام خمینی که گروه داعش رسما مسئولیت ان را برعهده گرفته بود، نشانه های آشکاری از این تلاش هماهنگ برای آنکه دولت تازه کار ترامپ و بویژه وزیرخارجه اش آقای تیلرسون را به این واقعیت آشنا کنند که معادلات قدرت در سوریه پیچیده تر از مبادلات نفتی و گازی است که آقای تیلرسون سالها در انجام انها سابقه داشته و در یک مورد حتی از دست پوتین نیز جایزه دریافت کرده است.
 
در وضعیت کنونی ترکیه و قطر و حتی تا حدودی مصر آماده هستند در مورد آینده سوریه بر اساس آنچه که می تواند در پنجمین دور مذاکرات در آستانه بدست آید، به توافق برسند. اما آمریکا و عربستان و کشورهایی نظیر امارات و اردن هنوز در رویای سقوط اسد هستند و می کوشند تا آنجایی که می توانند مانع از آن شوند که مذاکرات آتی در آستانمه به نتیجه برسد.
 
واقع امرآن است که درسوریه هیچ مذاکراتی به نتیجه نهایی نمی رسد مگر آنکه همه بازیگران داخلی، منطقه ای و بین المللی ذی نفع در جنگ داخلی سوریه، بر سر طرح مشترکی که منافع همه آنها را تامین کندبه توافق نهایی دست پیدا کنند. رسیدن به چنین طرح جامعی که بتواند منافع همه بازیگران را تامین کند، اگر نگوئیم غیر ممکن، حداقل می توان گفت بسیار دشوار است. زیرا مولفه های متعددی بر شکل گرفتن چنین معادله ای که توازن دهنده همه قوا باشد، اثرگذار است.
 
اجلاس آینده آستانه زمانی می تواند به نتیجه برسد که به این مولفه ها توجه کند و برای تامین آنها حداکثر امکانات خود را بکار گیرد. مهم ترین این مولفه ها عبارتند از:
 
1- هیچ طرحی برای آینده سوریه بدون مشارکت جدی همه طرف های درگیر و بازیگران اصلی نمی تواند به نتیجه نهایی برسد.
 
2- حذف گروه های تروریستی مانند داعش و جبهه النصره که حالا اسم خود را تغییر داده اما رسمش که تروریستی است ادامه دارد، به معنای از بین رفتن گرایش های تروریستی در خاستگاه گروههای تکفیری در منطقه نیست. از آنجا که این گروه های ضد اسلامی به نام اسلام توانسته اند بخشی از مردم منطقه را با حیله و نیرنگ با خود همسو کنند، شکست نظامی انها باید مقدمه ای برای استفاده از ریش سفیدان محلی در راستای مقابله با تفکرات تکفیری از یکسو و از سوی دیگر تامین سرمایه گذاری در جهت اشتغال جوانان بیکار و فقیر در این کشورها باشد.
 
3- پذیرش این اصل اساسی که تصمیم گیرندگان اصلی برای آینده سوریه مردم این کشور هستند اما برای اینکه مردم سوریه بتوانند در باره آینده سیاسی کشور خود تعیین تکلیف کنند لازم است اولا ثبات و امنیت در سوریه برقرار شود. و ثانیا یک دولت فراگیر وبیطرف برای دوره انتقالی به وضعیت با ثبات زیر نظر مجامع بین المللی تشکیل شود که هدف اصلی آن تامین استقلال و تمامیت ارضی سوریه باشد. نه انکه هدفش تامین منافع قدرتهای سلطه جو از جمله آمریکا باشد.
 
4- تدوین برنامه ای جامع  برای تامین منافع همه بازیگران داخلی و خارجی در سوریه  مستلزم ان است که همه طرف های درگیر متقاعد شده باشند ادامه این جنگ خانمانسوز به نفع آنها نیست و برای اینکه بتوانند به توافق جامع دست پیدا کنند لازم است از بخش مهمی از خواسته های خود بگذرند.
 
5- تعین سرنوشت برای سوریه درواقع بر اساس مدلی انجام خواهد شد که می تواند آینده خاورمیانه را پس از تحولات موسوم به بهار عربی  در منطقه غرب آسیا و شمال آفریقا پایه ریزی کند.
 
 
نویسنده: حسن بهشتی پور – تحلیل گر ارشد مسائل اوراسیا و عضو شورای علمی موسسه ایراس
 
 
 
کد مطلب: 3227
مولف : حسن بهشتی پور