اختصاصی؛

آیا بحران اوکراین برای همیشه دامن گیر روسیه خواهد بود؟

تاریخ انتشار : جمعه ۱۰ ارديبهشت ۱۴۰۰ ساعت ۱۲:۴۶
Share/Save/Bookmark
 
آیا بحران اوکراین برای همیشه دامن گیر روسیه خواهد بود؟
 
آندری سوشنتسوف (Andrei Sushentsov) مدیر برنامه باشگاه مباحثه والدای

به نظر می رسد بحران اوکراین برای همیشه با روسیه خواهد ماند. آیا هیچ الگوی ملموسی برای این بحران وجود دارد که این امکان را فراهم سازد تا روسیه از بالا و بدون مشارکت در پیشبرد آن، تنها نظاره گر این فرآیند باشد؟

بحران اوکراین دوباره در صدر رسانه های جهان  قرار گرفته است. در اواخر ماه مارس، نسخه جدیدی از مذاکرات "فرمت نورماندی" (4 منهای 1) بدون  حضور اوکراین و بصورت آنلاین برگزار شد. پس از یک توقف طولانی، رایزنی های بین روسای ستاد کل روسیه و ایالات متحده انجام شد. در همین بحبوبه کی­یف این موضوع را که در حال فراهم کردن مقدمات تشدید تنش نظامی است، انکار نکرده است. 

چنین اخباری حاکی از آن است که بحران اوکراین ، ظاهرا برای همیشه با ما (روسیه) همراه است. آیا هیچ الگوی ملموسی برای این بحران وجود دارد که این امکان را فراهم سازد تا روسیه، از بالا و بدون مشارکت در پیشبرد آن، تنها نظاره گر این فرآیند باشد؟ دیدگاه روسیه (درباره اوکراین) دارای سه تفاوت عمده و کلیدی با دیدگاه غربی ها است:

1) روسیه بر ثبات منطقه  و شرایط حفظ این ثبات تمرکز دارد، بنابراین ناگزیر است تمام منافع بازیگران درگیر را در نظر داشته باشد.

2) این اختلاف دیدگاه از شکنندگی فرآیندهای سیاسی در کشورهای جدید اورآسیا که پس از فروپاشی شوروی شکل گرفته اند، نشأت می گیرد.

3) روسیه بر لزوم شفافیت انگیزه ها و قابل پیش بینی بودن رفتار همه کنش گران تأکید دارد، چراکه بی مبالاتی در رفتار می تواند به ویرانی تمامی ساختارهای سیاسی منجر شده و ثبات منطقه را نشانه بگیرد.

به عبارت دیگر ، تحلیلگران روس ارزش زندگی بشر را به عنوان یک اولویت اصلی در نظر می گیرند. از این منظر، اصلی ترین کار جلوگیری از وقوع یک جنگ بزرگ است و نه تحقق بخشیدن به رویای سوداگرانه پیروزی آزادی و دموکراسی. هدف نه ساخت بهشت برین بر روی زمین، بلکه جلوگیری از ایجاد جهنم است.
 
سه عامل کلیدی موجب وقوع بحران در اوکراین شد:
 
اولین عامل، نگرش مصرف گرایانه نخبگان اوکراینی بود که پیروزی خود را والاتر از منافع ملی می دیدند که در نتیجه موجبات بحران سیاسی دائمی را در کشور خود فراهم آوردند.
دوم، بدشانسی اوکراین که در مرز ژئوپلیتیک اروپا، بین روسیه و غرب قرار گرفته است.
سوم، اینکه نخبگان اوکراین نمی توانند از وسوسه گمانه زنی درباره نقش خود در امنیت اروپا جلوگیری کنند و اساساً روسیه و غرب را به مداخله در امور داخلی خود دعوت می کنند. این  وضعیت شباهت عمده ای به  استعاره کلاسیک توصیف شده توسط "نستور وقایع نگار" (Nestor the Chronicler)  در کتاب "قصه سالیان گذشته" (Tale of Bygone Years) دارد: "سرزمین ما بزرگ و بایر است ، اما نظمی در آن وجود ندارد . بیاید بر ما سلطنت کنید."

در دهه های پس از فروپاشی شوروی ، اوکراین برای روسیه یکی از مهمترین و منحصربه فردترین شرکا بود. اوکراین پس از روسیه بزرگترین کشور در جمهوری‌های شوروی سابق است و از نظر اقتصادی، زبان و فرهنگ با روسیه ارتباط بسیار تنگاتنگی دارد. تا سال 2014، اوکراین یکی از بازیگران اصلی در تعیین چشم انداز ادغام پس از اتحاد جماهیر شوروی محسوب می شد. اما در فوریه همین سال همه چیز تغییر کرد. روابط روسیه با غرب برای مدت طولانی دستخوش آسیب شد. گروه های سیاسی در اوکراین که بر همکاری با روسیه متمرکز بودند، به حاشیه رانده شده و مورد آزار و اذیت قرار گرفتند. مرزهای اوکراین دستخوش تغییر شده و جنگ داخلی آغاز شد.

این وقایع تا به امروز تعیین کننده شرایط بین المللی در اروپا و فراتر از مرزهای قاره سبز است. با این اوصاف، بحران اوکراین نه تنها پایان نیافته است، بلکه راه زیادی تا رسیدن به نقطه پایان دارد.

علی رغم  پتانسیل بالای اوکراین، نخبگان این کشور همواره از یک چشم انداز استراتژیک برای توسعه کشور خود بی بهره بوده اند.  منافع اوکراین در مبارزه آشفته بر سر منافع کوتاه مدت شخصی گروه های مالی و صنعتی مختلف از بین رفته است.

سیاستمداران اوکراین عادت دارند که از مشارکت بازیگران خارجی در امور کشورشان سود ببرند. در نتیجه دستور کار اوکراین توسط دستورکارهای دیگر جایگزین شده است.

سیاست انرژی اوکراین به خوبی نمایانگر نظریه  جایگزینی منافع ملی با منافع بازیگران خارجی است. نخبگان سیاسی اوکراین چنان در فکر خلاص شدن از وابستگی انرژی به روسیه وسواس داشتند که کار به تقابل روسیه، ایالات متحده و اتحادیه اروپا در این زمینه کشیده شد. این رفتار کی­یف نقش زیادی در سیاسی شدن مسئله انرژی داشت.

مسکو در مورد اصل توافق پذیری نخبگان سیاسی اوکراین شک دارد. از سال 2014 ، راهبرد روسیه بر به حداقل رساندن آسیب احتمالی اوکراین به این کشور و کمک به تقویت گروه های سیاسی طرفدار همکاری با روسیه متمرکز بوده است. روسیه همچنین بر ادغام جمهوریهای خلق دونتسک و لوهانسک در ساختار اوکراین در قالب یک جمهوری خودمختار بزرگ اصرار دارد.
 
 
 
 
 
 
 
کد مطلب: 4526