حل مناقشه گازی ایران و ترکمنستان در سایه دیپلماسی هوشمندانه

تاریخ انتشار : يکشنبه ۱۲ دی ۱۳۹۵ ساعت ۱۰:۲۶
Share/Save/Bookmark
 
موضوع واردات گاز از ترکمنستان و توافق پرکش و قوس اخیر تهران و عشق آباد در این زمینه، طی روزهای گذشته به ویژه امروز در روزنامه ها، تارنماهای خبری و رسانه های مجازی مورد توجه قرار گرفت. پیشینه واردات گاز و اختلاف های مربوط به آن میان 2 کشور، فرازو فرودهای مذاکرات هیات ایرانی برای ادامه واردات گاز طی چند روز گذشته و در نهایت پیروزی دیپلماسی گازی ایران از مهمترین محورهای مورد توجه در رسانه ها بود.
 
ایراس: همزمان با آغاز فصل سرما و نیاز ایران به واردات گاز از همسایه شمال شرقی، زمزمه هایی مبنی بر قطع واردات گاز از ترکمنستان در رسانه ها قوت گرفت. درخواست اصلاح قیمت گاز از سوی ترکمنستان جرقه آغاز این بحث ها بود. همچنین ترکمنستان مدعی شد ایران نزدیک به 2 میلیارد دلار بابت مابه‌التفاوت افزایش قیمت گاز به این کشور بدهکار است و ادامه صادرات گاز را منوط به تسویه این بدهی دانست؛ ادعایی که با واکنش ایران روبرو شد.

سابقه اختلافات گازی بین ایران و ترکمنستان
پیشینه صادرات گاز ترکمنستان به ایران و دلایل مناقشه گازی شکل گرفته میان 2 کشور همسایه، از موضوع هایی است که در روزنامه ها، تارنماها و شبکه های مجازی واکاوی شد.

در روزنامه «آفتاب یزد» زیر عنوان «برجام گازی» درباره ریشه جدل های گازی ایران و ترکمنستان می خوانیم: دعوای گازی ایران و ترکمنستان سابقه‌ای دیرینه دارد. ماجرای آن به برف سنگین و یخبندانی برمی‌گردد که در دی ماه سال86، بیست استان کشور را دربرگرفت و موجب افت فشار گاز شد. همان سال بود که ترکمنستان قیمت گاز صادراتی خود را ٩ برابر بالا برد و از 4٠ دلار به 36٠ دلار رساند و دولت وقت بدون توجه به عواقب آن در برابر چنین درخواستی به‌راحتی کوتاه آمد و وعده پرداخت مبلغ درخواستی را به عشق‌آباد داد. عقب‌نشینی دولت وقت طرف را ‌مشتاق‌تر نمود و این مسئله در سال ٨٧ هم تکرار شد. با گذشت زمان و پس از افت قیمت گاز در بازارهای جهانی، قیمت گاز صادراتی این کشور به ایران کاهش می‌یابد، اما با این‌ حال، ترکمنستان این میزان طلب را به نام ایران می‌نویسد.

روزنامه «ابتکار» امروز در این زمینه نوشت: بار اولی نیست که ترکمنستانی ها برای رساندن گاز به ایران بدعهدی می کنند. پیش از این در زمستان سرد سال 86 گاز مناطق شمالی کشور با قطعی مواجه شد و مسئولان وقت توضیحات قانع کننده ای در خصوص اختلافات پیش آمده بین ایران و ترکمنستان ندادند، مسئله ای که البته تا به امروز هم به طور کامل موشکافی نشده است. زیاده خواهی ترکمنستان روی دیگر خود را در زمستان امسال نشان داد.

روزنامه «تجارت» درباره دلایل اختلاف ایران و ترکمنستان بر سر صادرات گاز آورد: شنیده‌ها حاکی از ادعای ترکمنستان برای پرداخت 2 میلیارد دلار ازسوی ایران بابت مابه‌التفاوت افزایش قیمت گاز وارداتی از این کشور حکایت می کرد، اما این درحالی است که قراردادهای خرید و فروش گاز قراردادهای بلندمدتی هستند که موارد اختلاف طرفین درآن صرفا ازطریق مراجعه به داور مرضی الطرفین امکانپذیر است و این روش معمول نیست که همزمان با اوج نیاز کشورخریدار، فروشنده به نوعی اقدام به مطرح کردن شرایط غیرمنطقی وغیرقانونی کند.

در روزنامه «دنیای اقتصاد» می خوانیم: بازی ترکمنستان در آستانه زمستان امسال با تهدید قطع گاز ورودی به کشور تکرار شد. در واقع این همسایه شمالی برای پیش بردن دعوای گازی خود با ایران و دریافت مبلغی که به‌عنوان مابه‌التفاوت گازبهای سال‌های 86 و 87 بر آن اصرار دارد، به جای متوسل شدن به مراجع بین‌المللی و قضایی، بار دیگر قطع گاز را ابزار رسیدن به خواسته خود کرد.

روزنامه «آرمان» هم در تحلیل خود از ریشه های بدعهدی ترکمنستان در قرارداد گازی با اشاره به پرداخت کامل هزینه خرید گاز از ترکمنستان در دولت یازدهم نوشت: در رابطه با موضوع واردات گاز، ترکمنستان مدعی است که دولت قبل در ایران از پرداخت بدهی خود به ترکمنستان سر باز زده و اکنون آنها خواستار دریافت یکجای کل این مبلغ یعنی 1.8میلیارد دلار هستند. این در حالی است که از زمان آغاز به کار دولت یازدهم، حساب گاز دریافتی به طور کامل پرداخت شده است.

روزنامه «اعتماد» زیر عنوان «نبرد گازی ایران و ترکمنستان در دقیقه ٩٠» نوشت: گاز به ایران نمی‌فروشیم. اوایل هفته، این خبر را رسانه‌های ترکمنستان به نقل از مقامات این کشور مخابره کردند. خبری که از به جریان افتادن دوباره پرونده گازی ایران و ترکمنستان و مطالبه 1.8 میلیارد دلار از ایران خبر می‌داد. آنچه ترکمن‌ها آن را مابه التفاوت یا جریمه ایران بابت کم‌پرداخت کردن پول گازی عنوان می‌کنند که ایران از این کشور خریداری کرده است؛ آنهم نه برای امسال و پارسال بلکه برای سال ٨٦ و ٨٧. آن‌طور که اعلام کردند، این کشور حتی تهدید کرده بود که صادرات گاز به ایران را قطع می‌کند.

این روزنامه همچنین در بررسی ریشه های اختلاف گازی ایران و ترکمنستان به مولفه های منطقه ای اثرگذار بر آن اشاره کرد. این روزنامه در تحلیلی به قلم «رضا پدیدار» عضو کمیسیون انرژی اتاق بازرگانی تهران آورد: با توجه به اینکه در حال حاضر ایران تنها مشتری گازی ترکمنستان بوده و به لحاظ جغرافیایی می‌تواند نقش استراتژیکی در مقوله سوآپ گاز به ترکیه، آذربایجان و ارمنستان داشته باشد، باید به دنبال علت قوی‌تری برای چنین رخداد و تصمیمی بود. یکی از این دلایل را می‌توان رابطه مطلوب ترکمنستان با عربستان سعودی دانست. به نحوی که به دلیل کدورت رابطه ایران و عربستان، سعودی از اهرم گازی استفاده کرده و از ترکمنستان می‌خواهد تا با تهدید ایران به قطع گاز، دولت و حکومت ایران را تحت فشار قرار دهد. جمع‌بندی‌ای که از این رخداد می‌توان داشت تلاقی مرز اقتصاد و سیاست است.

تارنمای «اقتصاد آنلاین» نوشت: واردات گاز از ترکمنستان از زمانی آغاز شد که ایران با وجود دارا بودن بزرگترین ذخایر گازی، به دلیل به بهره‌برداری نرسیدن کامل این ذخایر در دولت های قبل همواره با آغاز فصل سرما به دلیل افزایش مصرف گاز در بخش خانگی دچار مشکلاتی از قبیل قطع و یا افت فشار گاز در دیگر بخشها می شد و برای آنکه مشکلی در مناطق شمالی کشور ایجاد نشود قرارداد واردات گاز از ترکمنستان را امضا کرد. سناریوی بازوبسته کردن شیر گاز ترکمنستان روی ایران از زمستان سال 86 دنباله دار شد که ترکمنها در شرایط بحرانی دست به کار شده و خواسته های غیرمعقولی برای تامین گاز در اوج سرما مطرح کرده ومتاسفانه به هدف خود نیز رسیده بودند، ازآن سال به بعد نیز چندین بار تلاش خود را کردند که درشرایط سخت دست کشورمان را درپوست گردو بگذارند و درخواستهای غیرمعقولی را مطرح کنند که البته چندان موفق نبودند.

درکانال «نود اقتصادی» می خوانیم: کشمکش بر سر واردات گاز از عشق آباد به تهران و تهدید گاه و بیگاه ترکمنستان برای بستن شیرگاز بر روی ایران. ظاهرا، تلخ ترین مورد تکرار چنین تجربه ای، مربوط به زمستان سال 86 بوده که گفته می شود به دلیل تعلل ترکمن ها در ارسال گاز به ایران و برودت شدید هوا، تعدادی ازمردم نوار شمالی کشور جان خود را از دست دادند.

فراز و فرودهای اخیر مذاکرات گازی ایران و ترکمنستان
پس از اعلان خبر توقف صادرات گاز از ترکمنستان، هیات ایرانی روز چهارشنبه هشت دی، به سرپرستی «حمیدرضا عراقی» معاون وزیرنفت و مدیرعامل شرکت ملی گاز به عشق آباد سفر کرد تا برای حل موضوع چاره ای اندیشیده شود. مذاکرات انجام شده بین 2 کشور طی سه روز منتهی به جمعه با فراز و فرودهای فراوانی همراه بود و حتی هیات ایرانی به نشانه اعتراض مذاکرات را ترک کردند اما هیات ترکمنستان دوباره ایرانی ها را بر سر میز مذاکره بازگرداندند.

روزنامه «ایران» در گزارش خود با اشاره به حاشیه های سفر هیات ایرانی به ترکمنستان نوشت: تا پنجشنبه شب گفت‌و‌گوهای هیات ایرانی مطابق با دیپلماسی اقتصادی پیش رفت و ایران پذیرفت بدهی‌های گذشته را به صورت اقساط پرداخت کند. اما روز جمعه در حالی که قرار بود متن توافق طرفین به امضا برسد مسئولان گازی ترکمنستان از تعهدات و توافق‌های صورت گرفته شانه خالی کردند و همین امر باعث شد مدیرعامل شرکت ملی گاز نشست دوجانبه را ترک کند وبه سمت ایران بیاید. ولی طرف ترکمن که دید ایران در مذاکرات خود جدی است و دیگر مانند گذشته وابستگی وجود ندارد مجدداً پای میز مذاکره حاضر شد و در نهایت طرفین به توافق رسیدند.

در روزنامه آفتاب یزد می خوانیم: سهم‌خواهی میلیارد دلاری طرف مقابل نیز آن هم پس از چند بار پذیرش از سوی دولت پیشین مسئله‌ای نیست که از سوی وزارت نفت قابل پذیرش باشد. مذاکرات سخت هیئت مذاکره‌کننده این وزارتخانه در ترکمنستان خود قابل تحسین است. برخورد قاطع با مذاکره‌کنندگان دولت عشق‌آباد زمانی که آنها فکر می‌کنند که شما بلوف می‌زنید و در نهایت خواست آنها را خواهید پذیرفت راحت نیست. به‌ویژه آنکه هیئت ایران برای نشان‌دادن قاطعیت خود چندبار تا فرودگاه رفته و هر بار به میز مذاکرات برگشته است.

تارنمای «فرارو» زیر عنوان «ایستادگی ایران جواب داد» آورد: درحالی که هیات مذاکره کننده ایرانی پس از زیاده خواهی ترکمن ها در مذاکرات گازی، با ترک مذاکرات درحال بازگشت به ایران بود، ترکمن ها در مواجهه با مواضع هیات ایرانی از مواضع خود کوتاه آمده و با پذیرفتن شرایط ایران آماده امضای توافق جدید هستند.

کانال «مجمع اصلاح طلبان» نوشت: پافشاری ایران بر حفظ عزت و منافع ملی نتیجه داد. به دلیل کارشکنی ترکمنها و اصرار بر مواضع خود، هیات ایرانی مذاکرات را قطع و عازم ایران شده بود که در فرودگاه با درخواست ترکمنها هیات ای ایرانی به میز مذاکرات بازگشت.

تدبیر مسوولان دولت یازدهم برای پیگیری منافع ملی از طریق دیپلماسی هوشمندانه
پس از فراز و فرودهای فراوان سرانجام روز جمعه دهم دی ماه، پافشاری هیات ایرانی در عشق آباد ترکمنستان نتیجه داد. اختلافات گازی بین 2 کشور با دخالت رییس جمهوری ترکمنستان منتفی شد و «بیژن زنگنه» وزیر نفت از آغاز دوباره واردات گاز از ترکمنستان خبر داد.

روزنامه «شرق» با اشاره به پیروزی ایران در مناقشه گازی با ترکمنستان نوشت: باز هم ایستادگی ایران و اصرار بر دیپلماسی جواب داد. این‌بار در پی مذاکرات ایران و ترکمنستان درباره موضوع محل مناقشه بین دو کشور، رئیس‌جمهور ترکمنستان به‌عنوان عالی‌ترین مقام این کشور، خواسته ایران را پذیرفت. وزیر نفت هم خبر داده پیگیری اختلافات گازی دو کشور در دیوان داوری بین‌المللی فعلا منتفی شده است و تفاهم‌نامه مشترک گازی بعدازظهر بین دو کشور امضا شده و قرار است تا دستیابی به توافق نهایی، مذاکرات بین شرکت ملی گاز ایران و ترکمن‌گاز ادامه یابد.

در روزنامه آفتاب یزد می خوانیم: بنا بر گفته برخی منابع در وزارت نفت ظاهراً این بار جدیت ایران و اصرار به تامین گاز از طریق منابع داخلی طرف مقابل نیز برخلاف رویه معمول ممکن است تا در مواضع خود تجدیدنظر کند. برخورد قاطع وزیر نفت برخلاف سلف خود در وزارت نفت بارقه‌هایی از امید را به‌وجود آورده است که مذاکرات مقامات وزارت نفت که در ترکمنستان حضور دارند به سرانجام برسد.

روزنامه دنیای اقتصاد در گزارشی با عنوان « تداوم جریان گاز ترکمن‌ها به ایران» آورد: مذاکرات سه روزه مدیرعامل شرکت ملی گاز ایران و تیم همراه او با مقام‌های ترکمنستانی درنهایت باعث شد همسایه شمالی از موضع خود مبنی بر قطع گاز کوتاه بیاید. از آنجا که توافق برای پرداخت گازبهای بیشتر در سال 86 به نوعی سیاسی محسوب می‌شود، کارشناسان عقیده دارند در صورت مراجعه ایران به دادگاه‌های بین‌المللی برای شکایت از ترکمنستان، قطعا ایران برنده این پرونده خواهد بود. عدم مراجعه طرف‌های ترکمن به مراجع بین‌المللی برای دریافت مابه‌التفاوت 1.8 میلیارد دلاری که در پی آن هستند نیز به نوعی بیانگر غیررسمی بودن توافق یاد‌شده است.

روزنامه آرمان زیر عنوان «برد ایران در مناقشه گازی با ترکمن‌ها» آورد: قطع مذاکرات هیات ایرانی بود که باعث عکس‌العمل یکباره رئیس‌جمهور ترکمنستان شد، در این باره یک مقام وزارت نفت گفته است که رئیس جمهور ترکمنستان تفاهمنامه جدید گازی با ایران را امضا کرد، بنابراین صادرات گاز این کشور به ایران ادامه می‌یابد.

«محمد جواد روح» فعال رسانه ای نیز در کانال تلگرامی خود نوشت: خوشبختانه مذاکرات گازی ایران و ترکمنستان، در دقیقه 90 و حتی می توان گفت که در وقت های اضافه و پس از آنکه وزیر نفت ایران سوت پایان بازی را به صدا درآورده بود؛ به نتیجه رسید. اقدام وزارت نفت ایران که شامل تاکید بر مواضع اصولی و حتی تهدید به مراجعه به داوری بین المللی برای حل اختلاف فی مابین با همسایه شمالی بود؛ جای تقدیر دارد و نهایتا هم طرف مقابل را به پذیرش واقعیت واداشت.

خبرنگار لیلا واحدی / ایسنا

انتهای گزارش/



 
کد مطلب: 2699