ایراس در گفتگوی اختصاصی با دکتر جعغر حق پناه بررسی کرد:

پیامدهای منطقه ای پیروزی «حزب عدالت و توسعه» در انتخابات پارلمانی ترکیه

تاریخ انتشار : شنبه ۱۶ آبان ۱۳۹۴ ساعت ۱۹:۳۳
Share/Save/Bookmark
 
نتایج انتخابات پارلمانی اخیر ترکیه که در اول نوامبر 2015 انجام شد، به نظر تحلیل گران و کارشنان مسائل ترکیه، پیام های متفاوتی را به همراه داشت. این انتخابات زود هنگام که در پی ناکامی احزاب سیاسی این کشور در به دست آوردن اکثریت لازم آرا در انتخابات ژوئن 2015 برگزار شده بود، با پیروزی حزب حاکم در ترکیه (عدالت و توسعه/AKP) به پایان رسید. به دنبال اعلام نتایج این انتخابات و با توجه به شرایط ویژه منطقه و نظام بین الملل، گمانه زنی های مختلفی درباره پیامدهای این رویداد در تعامل ترکیه و سایر بازیگران منطقه ای و بین المللی مطح شده است. در این ارتباط، گفتگویی را با دکتر جعفر حق پناه، استادیار مدعو در دانشگاه تهران و عضو هیات مدیره انجمن ایرانی مطالعات منطقه ای ترتیب داده ایم که در ادامه می آید:
 
ایراس: به نظر شما، آیا نتایج انتخابات اخیر ترکیه قابل پیش بینی بود؟

دکتر حق پناه: بله، به نظر من قابل پیش بینی بود و برخی کارشناسان این حوزه هم انتظار چنین نتایجی را داشتند. در مصاحبه های قبلی اینجانب در رسانه ها نیز به احتمال پیروزی حزب عدالت و توسعه (AKP) اشاره شده بود. پیش بینی می شد که حزب حرکت ملی (MHP) کاهش محسوس و تا حدودی کردها ریزش آرا را تجربه کنند. برای حزب جمهوری خلق (CHP) نیز بالا رفتن آرا در گمانه زنی ها مشهود بود.

ایراس: چه شواهدی زمینه های اصلی این پیش بینی پذیری را فراهم کرده بود؟

دکتر حق پناه: ابتدا باید در نظر داشته باشیم که «حزب عدالت و توسعه»، حزب حاکم در ترکیه است و دور از ذهن نیست که از قابلیت ها و ابزارهای بیشتر و گسترده تری برای فضاسازی و تنظیم افکار عمومی برخوردار است. در جریان حوادث و مشکلات اخیر نیز، این حزب توانست به عنوان «ناجی» فضای امنیتی شده در کشور ترکیه نقش آفرینی کند. شرایط امنیتی شده اخیر ترکیه، تصور ناکارآمدی احزاب رقیب حزب عدالت و توسعه را هم تقویت کرد. به طور ویژه، این تصور در فضای سیاسی و اجتماعی ترکیه برجسته شد که رفتار حزب حرکت ملی و یا کردها زمینه ساز مشکلات اخیر بوده است. در کنار آن، رفتارهای نادرست حزب کارگران کردستان(PKK) به رادیکالیزه شدن فضای سیاسی ترکیه بیشترین کمک را کرد. این شرایط، زمینه تسلط حزب عدالت و توسعه بر فضای سیاسی و انتخابات کشور ترکیه را فراهم کرد. لازم به ذکر است که در این بین، حزب جمهوری خلق حرکت های هوشمندانه تری را به نمایش گذاشت.

ایراس: با توجه به این که در مدت اخیر، ترکیه فضای سیاسی و اجتماعی ملتهبی را تجربه کرده است، موفقیت حزب عدالت و توسعه در این انتخابات، چه پیامدهایی را در فضای سیاسی این کشور در پی خواهد داشت؟

دکتر حق پناه: بخشی از این التهابات، از اقتضائات فضای رقابتی انتخابات ناشی شده بود که طبیعتا تخفیف پیدا خواهد کرد. اما بخش مهمی از التهابات، به دلایل ساختاری ظهور کرده است که در فضای سیاسی و اجتماعی این کشور باعث تنش می شود؛ این شرایط تداوم خواهد داشت و حتی در میان مدت، تنش های بیشتر و خشونت نیز محتمل است. در ضمن نباید فراموش کرد که در کنار اقتضائات فضای سیاست داخلی، شرایط و اقتضای فضای سیاسی-امنیتی منطقه ای هم بر این التهابات تأثیر دارند. مسائل سوریه و عراق، کماکان تأثیر خود را حفظ خواهند کرد.

ایراس: آیا پیروزی حزب عدالت و توسعه در انتخابات و به عبارت دیگر، تداوم اقتدار آن، در روابط منطقه ای ترکیه تغییری ایجاد خواهد؟ و آیا می توان منتظر پیامدهای خاص نتایج این انتخابات بر رفتار این کشور در برابر مسائل سوریه و عراق بود؟

دکتر حق پناه: برای پاسخ گویی به این پرسش، باید این را در نظر داشته باشیم که در تنظیم رفتار سیاست خارجی ترکیه، عوامل مختلفی دخالت دارد و بیشتر این عوامل نیز تغییری نکرده است. ویژگی شخصیتی اردوغان، یکی از زمینه های تداوم رفتار گذشته ترکیه در عرصه خارجی خواهد بود. PKK هم در رفتار خود، نشانه ای از نرمش نشان نداده است. رهبران حزب عدالت و توسعه، دیگر نیازی به ائتلاف با سایر احزاب ندارند و انگیزه های نرمش در تعامل با سایر گروه های سیاسی ترکیه از بین رفته است. علاوه بر تمام این ها ترکیه برای صیانت از امنیت خود، به وقایع کردهای عراق و سوریه، همواره نگاهی تهاجمی داشته است و این نگاه تهاجمی در سایه تداوم تهدیدات امنیتی از جانب این مناطق، در ادامه نیز وجود خواهد داشت.
باید توجه داشته باشیم که رفتار سیاست خارجی ترکیه، از تغییر رفتار قدرت های منطقه ای و بین الملی نسبت به این کشور نیز تأثیر می پذیرد. باید دید که نتایج انتخابات اخیر ترکیه، بر رفتار سایر دولت های منطقه و قدرت های بین المللی چه تأثیری می گذارد و پس از آن است که می توان درباره برخی تغییرها در رفتار و سیاست های منطقه ای و بین المللی ترکیه سخن گفت. در چنین شرایطی، امکان تعدیل در برخی سیاست های منطقه ای این کشور دور از ذهن نیست. ترکیه نیز مانند هر کشور دیگری، از تحولات منطقه ای و بین المللی تأثیر می پذیرد.

ایراس: در سایه تحولات اخیر و نتایج انتخابات پارلمانی ترکیه، آیا برای روابط تهران-آنکارا نیز وجهی از امکان تغییر قائل هستید؟

دکتر حق پناه: روابط دوجانبه تهران- آنکارا چندان تحت تأثیر تحولات منطقه نیست. البته، مسائلی همچون نوسانات قیمت نفت و یا برخی ناامنی های مرزی که الزاما ناشی از اراده سیاسی دو طرف نیست، بر روابط دوجانبه ایران و ترکیه تأثیر می گذارد. اما در این موارد هم باید توجه داشته باشیم که بر خلاف سایر کشورهای هم مرز با ایران، اقتصاد ایران و ترکیه ماهیت هم-تکمیلی دارد. اما در کنار تمام این موارد و با توجه به مجموع شرایط، می توان انتظار داشت که رقابت های موجود در برخی موضوعات منطقه ای نیز به همکاری تغییر شکل بدهد.

ایراس: برای آینده روابط ترکیه و روسیه چه سناریوهایی را قابل ارائه می دانید؟

دکتر حق پناه: ابتدا باید متذکر شویم که دلزدگی ترک ها از روابط غرب-آنکارا، باعث تمایل به شرق (روسیه) در آن ها شده است. ترکیه باب روابط خوبی را با روسیه باز کرده است. همکاری هسته ای و قرارداد یکصد میلیاردی بخشی از آن هاست. به نظر من، اگر تاکنون هم برخی ادعاها پیرامون تأثیرگذاری تحولات منطقه خاورمیانه بر روابط آنکارا-مسکو قابل طرح باشد، در آینده ترکیه سعی خواهد کرد که در روابط خود با روسیه، تأثیرپذیری از تحولات خاورمیانه را به حداقل برساند. به نظر می رسد که روس ها هم همین تمایل را دارند.

ایراس: درباره آینده روابط ترکیه و اتحادیه اروپا چه نظری دارید؟

دکتر حق پناه: به نظر من، اتحادیه اروپا معیارهای خود را رها نخواهد کرد. معیارهای این اتحادیه که بر اساس مواضع مکتب کپنهاگ شکل داده شده است، چارچوب اصلی تعامل اتحادیه اروپا با ترکیه را مشخص می کند. اتحادیه اروپا، اخیرا نیز ترکیه را به دلیل رفتارهای سرکوبگرایانه، از قبیل سلب امنیت و اعمال فشار بر روزنامه نگاران، نکوهش کرده است. اما با وجود این، تعامل ترکیه و اتحادیه اروپا در قضیه آوارگان، هرچند تاکتیکی، تداوم و گستردگی خواهد یافت.
یکی از نکات مهم که برای شناخت سیاست و حکومت در ترکیه همواره باید در نظر داشته باشیم، محدودیت ها و امکانات توأمانی است که ژئوپلیتیک محل استقرار این کشور بر آن تحمیل یا ارائه می کند. رهبران ترک، ورای اراده سیاسی خود، به شدت تحت تأثیر این ویژگی ها و رویدادهای منطقه ای و بین المللی هستند.
کد مطلب: 829