اسفنديار اميدبخش در گفتگو با ايراس:

برای ورود به تجارت با «اتحادیه اوراسیا»، توجه به ملاحظات بازار و بخش خصوصی یک ضرورت است

تاریخ انتشار : شنبه ۲ بهمن ۱۳۹۵ ساعت ۱۰:۵۵
Share/Save/Bookmark
 
دکتر اسفندیار امیدبخش: چند سالی است که بحث بسیار کلیدی و استراتژیک تعامل ایران با اقتصادهای منطقه ای و جهانی مطرح شده است. این موضوع به ویژه پس از برجام متناسب با فضای پیش آمده در مناسبات اقتصادی شدت بیشتری پیدا کرده است. حال این سوال مطرح می شود که کدام یک از حوزه های اقتصادی بیشترین پیوند را در جهان می تواند با آنها پیدا کرد؟ پاسخ این سوال، می تواند در قالب اروپا و امریکا باشد، یا در قالب کشورهای همسایه و منطقه و حتی کشورهای شرق آسیا باشد که همگی قطب های توسعه به شمار می روند. البته من کماکان اعتقاد دارم که ما برداشت استراتژیکی از تعاملات با دنیا نداریم و این موضوع ناشی از آن است که ما رویکردی به نام دیپلماسی اقتصادی نداریم ...
 
ایراس: طرح موافقت‌نامه تجارت آزاد ايران با اتحاديه اقتصادي اوراسيا نوامبر سال گذشته با سفر ولاديمير پوتين به ايران كليد خورد. اين طرح به منظور افزايش مناسبات و همگرايي سياسي و اقتصادي ايران با همسايگان مطرح شد. اين اتحاديه از ژانويه 2015 آغاز به كار كرده و هم‌اكنون از 5 كشور روسيه،  ارمنستان، بلاروس، قزاقستان و قرقيزستان تشكيل شده است. مهم‌ترين هدف اين اتحاديه،  تسهيل تجارت ميان كشورهاي عضو،  ايجاد بازار مشترك،  حذف تدريجي قوانين گمركي،  امكان جابه‌جايي آزاد خدمات و سرمايه است. اوراسيا را مي توان نزديك‌ترين بازار منطقه‌يي به ايران دانست اما در عين حال تصميم سياسي بر اين موافقتنامه سايه افكنده و به نظر مي‌رسد،  مزيت‌هاي سياسي بر مزيت‌هاي اقتصادي اولويت دارد چراكه به عقيده بسياري از كارشناسان،  روسيه به دنبال اعمال قدرت بيشتر در منطقه است و اين كشور از بالاترين نقش و سهم سياسي و اقتصادي در اين اتحاديه برخوردار است. با اين حال،  با توجه به عضويت چهار عضو اين اتحاديه در سازمان تجارت جهاني،  اين مذاكرات و در پي آن تطبيق با مقررات تعرفه‌يي مشترك،  يك مدل كوچكي است كه ايران ورود به سازمان تجارت جهاني را تمرين كند. با اين حال از دي ماه سال گذشته كه مذاكرات برقراري اين موافقت‌نامه آغاز شد و در خرداد ماه سال جاري با سفر وزير صنعت،  معدن و تجارت به سن پترزبورگ اين مذاكرات ادامه يافت به نظر مي‌رسد دور جديد مذاكرات به زودي آغاز مي شود. اسفنديار اميدبخش، مديركل اداره روابط چند جانبه معاونت بين‌الملل اتاق بازرگاني ايران در گفت و گو با ايراس به تشريح آخرين جزييات مذاكرات ايران با اتحاديه اوراسيا پرداخته است.
 
ایراس: مذاکرات مربوط به تجارت آزاد میان ایران و اتحادیه اوراسیا در چه مرحله ای است و شما به عنوان نماینده بخش خصوصی در این مذاکرات، فکر می کنید چه پیشرفتی در این زمینه حاصل شده است؟
 
دکتر امیدبخش: چند سالی است که بحث بسیار کلیدی و استراتژیک تعامل ایران با اقتصادهای منطقه ای و جهانی مطرح شده است. این موضوع به ویژه پس از برجام متناسب با فضای پیش آمده در مناسبات اقتصادی شدت بیشتری پیدا کرده است. حال این سوال مطرح می شود که  کدام یک از حوزه های اقتصادی است که می توان بیشترین پیوند را در جهان با آنها پیدا کرد؟ پاسخ این سوال، می تواند در قالب اروپا و امریکا باشد، یا در قالب کشورهای همسایه و منطقه و حتی کشورهای شرق آسیا که همگی قطب های توسعه به شمار می روند. البته من کماکان اعتقاد دارم که ما برداشت استراتژیکی از تعاملات با دنیا نداریم و این موضوع ناشی از آن است که ما رویکردی به نام دیپلماسی اقتصادی نداریم که این مباحث به صورت استراتژیک تعریف شده و برای هر حوزه ای جایگاه خاصی را در نظر گرفته باشیم. از همین رو بیشتر انتخاب ها اقتصادی،  عمدتا سیاسی است تا صرفا اقتصادی. در این چارچوب یکی از فضاهایی که پیش روی جمهوری اسلامی گشوده شده است، برقراری تعاملات اقتصادی با حوزه اوراسیا است که در اصل آن را میتوان اتحادیه اقتصادی اوراسیا(EEU) دانست. این مذاکرات تا آنجایی که من به عنوان نماینده بخش خصوصی در جریان هستم،  یک موافقتنامه تجارت آزاد، باکشورهای این اتحادیه منعقد خواهد شد. تا کنون جمهوری اسلامی چنین موافقتنامه ای با هیچ کشوری و هیچ منطقه ای به امضا نرسانده است.این توافقنامه متضمن کاهش تعرفه ها در حد صفر خواهد بود.در این بین تعدادی از کالاها به عنوان لیست منفی مستثنی می شوند و در مورد سایرکالاهایی که در جداول گمرکی ما قرار دارد تعرفه ها تدریجا به سمت صفر سوق پیدا می کند.تا کنون سه دور مذاکره با کشورهای عضو اتحادیه اوراسیا صورت گرفته است که از جمله این کشورها روسیه، بلاروس، ارمنستان، قزاقستان و قرقیزستان پنج کشوری هستند که با آنها مذاکراتی صورت گرفته و فعلا گفت و گو ها در حد ردو بدل کردن اطلاعات و خواسته ها است و هنوز اتفاق خاص و تصمیمی گرفته نشده است. هرچند که طرفین مشتاق هستند این مذاکرات به سرانجام برسد، اما ماهیت مذاکرات تجارت آزاد  زمان بر است و ابعاد مختلفی باید مکشوف شود تا مذاکرات به سرانجام برسد.

پیش بینی من این هست که در ماه ژانویه هیئتی از کشورهای اوراسیا به ایران برای ادامه مذاکرات سفر کنند اما اطلاعات دقیق تر آن را مسئولین مربوطه که سازمان توسعه تجارت است، بیشتر در جریان هستند. در مجموع اگر بخواهم ارزیابی و قضاوتی انجام دهم این است که این کشورها همسایگان ما هستند. چه بخواهیم چه نخواهیم این کشورها در فضای جغرافیایی اقتصادی ایران حضور دارند و از پنج عضو اتحادیه اوراسیا چهار کشور عضو سازمان تجارت جهانی هستند. این به معنای پیشگامی آنها در ارتباط با تجارت جهانی و پیوند با اقتصاد جهان هستند. اما متاسفانه ایران از این غافله عقب افتاده است. با این حال هر موافقتنامه تجاری معمولا، دو بعد مختلف دارد. اولین بخش آن قوانین و مقرراتی است که به طرفین حاکم می شود. قوانین و مقرراتی که بین این اتحادیه حاکم خواهد شد قوانین سازمان تجارت جهانی است، زیرا طرفین قواعد دیگری را ندارند و یا نمی توانند در مناسبات خود وضع کنند. موضوع دیگر دسترسی به بازار این کشورها است.طرفین بسیار مایل هستند که تعرفه های دسترسی به بازار را به سطح صفر برسانند.از سوی دیگر ما پس از آغاز تجارت آزاد با این کشورها،  میتوانیم با سایر کشورها نیز وارد این تجارت شویم. اما هنوز این قضیه به صورت جدی در دستگاه تصمیم گیری کشور مورد بحث و تصمیم گیری قرار نگرفته است. اگرچه وزرای مربوطه از این موضوع حمایت کردند اما متن نهایی موافقتنامه و اینکه چه آثار و تبعاتی برای واردات و صادرات کشور داشته باشند،  از جمله موضوعات زمان بر به شمار می آید.این موضوع به ویژه برای بخش خصوصی بسیار پراهمیت است. زیرا معتقد است که دولت باید کارها را انجام دهد و بستری برای فعالیت بخش خصوصی و توسعه صادرات ایجاد کند. اگر بخش خصوصی وارد این جریان نشود و یا تمایلی به آن نشان ندهد،  عملا این تلاش ها به نتیجه نخواهد رسید. البته خود ما در اتاق بازرگانی ایران، سمینارهایی را برگزار کردیم برای آشنایی بخش خصوصی با این حوزه،  زیرا موضوع بسیار جدید است و در حال تعریف این موضوع هستیم که در تجارت آزاد با اتحادیه اوراسیایی ،  چه منافع و چه امکاناتی را میتوانند بدست بیاورند.
 
ایراس: در این موافقتنامه چه چشم اندازی برای اقتصاد ایران ترسیم شده است؟
 
دکتر امیدبخش: در این اتحادیه ترسیمی برای آینده ایران پیش بینی نشده است. بلکه هر کشوری با دنیا کار می‌کند و می پذیرد که از منابع اقتصاد جهانی در اقتصاد خود بهره برداری کند، دو مجرا و کانال پیش روی آن وجود دارد. یکی بحث تجارت که صادرات و واردات از جمله آنها است و دیگری بحث سرمایه گذاری خارجی است که اگر بخواهیم با هر کشوری و هر منطقه ای بخواهیم وارد تعاملات اقتصادی شویم،  این دو حوزه باید فعال شود. به ویژه از منظر توسعه صادرات باید توجه ویژه ای داشت. درواقع این کار را با نیت تحقق سیاست توسعه صادرات دنبال می کند.از سوی دیگر متاسفانه میزان سرمایه گذاری کشورهای عضو اتحادیه اوراسیا فوق العاده ناچیز است و حتی سرمایه گذاری خارجی ما در این کشورها بیشتر است. از همین رو این موافقتنامه باید دستاوردی قابل توجه داشته باشد که بر اساس آن ایران حاضر است برای صادرات و واردات به این کشورها تعرفه های خود را به صفر برساند.این موضوع باید در یکسری مطالعات امکان سنجی شود و در مذاکرات و حتی مشارکت دستگاه های دولتی برای کالاهای صنعتی و کشاورزی دیده شود . برآیند، مجموعه این فعالیت ها باید نتیجه خود را در موافقتنامه نشان دهد. به هر حال کار مذاکرات تجاری به ویژه در حوزه تجارت آزاد کار آسانی نیست،  ایران هم در این زمینه متاسفانه تجربه¬ای ندارد. همان طور که یادآور شدم،  ما تا کنون با هیچ کشوری توافق تجارت آزاد به امضا نرساندیم و قراردادهای ما به صورت تعرفه ترجیحی بوده که چندان نفعی برای ما به همراه نداشته است. در این روند باید پیش برویم و به قول معروف مسیر را میتوان نکوبیده دانست که باید آرام آرام در آن راه رفت تا مسیر هموار شود.این مسیر را افرادی که در حال مذاکره هستند، تدریجا باید بر اساس عقل، منطق،  ملاحظات استراتژیک، الزامات ژئوپلتیک و ژئواکونومیک تنظیم کنند که انشالله دستاوردهای مثبتی برای مردم به همراه داشته باشد.
 
ایراس: با توجه به موضوعی که اشاره کردید که ضرورت های سیاسی برای این توافقنامه بیش از ضرورت های اقتصادی است،  به نظر شما به صرف الزامات سیاسی روابط اقتصادی را با این کشورها گسترش دهیم؟
 
دکتر امیدبخش: این موضوع کمک کننده هست.اما باید توجه داشت که هسته اصلی این قضیه روسیه است. این یک واقعیت است که اگر مناسبات سیاسی ما با روسیه تا این حد نبود، هیچگاه بحث تجارت آزاد با اتحادیه اوراسیا مطرح نمی شد. از همین رو نمی توانیم بگوییم که ما سراسر دنیا را گشته ایم و اتحادیه با ظرفیتی را پیدا کردیم که بخواهیم با آن پیوند بخوریم.بنابراین مناسبات خوب سیاسی میان تهران و مسکو بوده که موجب شده این زمینه را نیز دنبال کنیم ،  به عنوان ابزاری که آنها دنبال می کنند ایران نیز بخواهد به اقتصاد آنها پیوند بخورد.البته کسی مخالف آن نیست اما نباید تنها به این اتحادیه منحصر باشد. اگر قرار است با اتحادیه اوراسیا وارد تجارت آزاد شویم باید کاملا براساس ملاحظات بازار و بخش خصوصی این قضیه دنبال شود. اگر غیر از این باشد در بلند مدت کشور دچار مشکل خواهد شد. از همین رو باید معیارهای اقتصاد آزاد، رقابت و ملاحظاتی که در مذاکرات در خصوص تجارت آزاد در نظر گرفته می شود نیز رعایت شود. بنابراین روابط سیاسی کمک کننده است اما به هیچ عنوان نمی تواند،  جایگزین ملاحظات اقتصادی شود.
 
ایراس: اگر اختلافاتی که بین ایران و برخی کشورهای عضو پیش بیاید می تواند در این زمینه تاثیر گذار باشد؟
 
دکتر امیدبخش: هر اتفاقی که رخ دهد ما با آن پنج کشور قرارداد یا تفاهمنامه ای به امضا نرسانده ایم، فقط در حد مذاکرات اولیه است.از همین رو متنی حقوقی و الزام آور وجود ندارد که کشورها بخواهند اختلافات خود را بر اساس الزامات آن مورد بررسی قرار دهند. پیش بینی ما این است که در سال 2017 به یک نتیجه ای در مذاکرات برسیم.علاوه بر اینکه در سال آینده انتخابات ریاست جمهوری در کشور برگزار خواهد شد و معمولا وقتی انتخاباتی پیش روست مذاکرات نیز متاسفانه به تعویق می افتد تا نتیجه آن روشن شود.
 
ایراس: با توجه به توضیحاتی که دادید،  بخش خصوصی چه نقشی میتواند ایفا کند؟
 
دکتر امیدبخش: ما باید ابتدا این غذا را بپزیم و سپس ببینیم غذای لذیذی هست که بخش خصوصی تمایل پیدا کند در آن مشارکت داشته باشد یا خیر! البته باید این رویکرد را تغییر دهیم که هرچه دولت میگوید بخش خصوصی آن را دنبال کند.امیدواریم زمانی برسد که دولت دنبال روی بخش خصوصی باشد نه برعکس؛در این شرایط دولت باید ببیند منافع بخش خصوصی کجا تامین می شود و سمت و سوی مذاکرات خود را متناسب با آن دنبال کند که البته این موضوع زمان بر خواهد بود.
 
ایراس: به نظر شما با اتکا به روابط دولتی نمی توانیم انتظار رشد روابط اقتصادی داشته باشیم؟
 
دکتر امیدبخش: اگر دولت بخواهد همه کاره باشد قطعا چنین نیست. چرا که ما تجربه منفی کمیسیون های مشترک را داریم که دولت ها معمولا می نشینند با یکدیگر توافق می کنند و برای بخش های خصوصی تکالیفی معین می کنند اما هیچ گاه آن اهداف تحقق پیدا نمی کند.به دلیل اینکه افرادی که می خواهند آن را اجرایی کنند این توافق ها را قبول ندارند که آن هم بخش خصوصی است.
 
ایراس: مزیت های اقتصادی دو طرف را چگونه می بینید؟
 
دکتر امیدبخش: به نظر من موضوع مکملی خواهد بود. صرف نظر از مباحث انرژی،  یکسری کالای صنعتی و کشاورزی در این تجارت میتواند استفاده شود که باید ابتدا وارد جزییات مذاکرات شد و باید از دستگاه های مربوطه درخواست کرد که چه کالاهایی را میخواهند به کشورهای اتحادیه صادر کنند و با چه مشکلاتی مواجه هستند. ما حتی با بخش خصوصی نیز وارد مذاکره شدیم که بازار اتحادیه را شناسایی کنند تا مشخص شود چه کالاهایی را می توانند صادر کنند و این کالاها با چه موانع و تعرفه هایی در بازارهای این کشورها مواجه است ؟ ما در مذاکرات بتوانیم این موانع را برطرف کنیم.
 
ایراس: پیش تر عنوان کردید که در بحث بخش خصوصی تحلیل های تکنیکال وجود دارد، راجع به این موضوع بیشتر توضیح می دهید؟
 
دکتر امیدبخش: در این مذاکرات باید مشخص شود که ما روی چه کالاهایی می خواهیم از طرف مقابل امتیاز بگیریم. ما یک تجربه بد با ترک ها داشتیم که بحث موافقتنامه تجارت ترجیحی با ترکیه بود که اکنون نیز متوقف شده است. مشکل اصلی این توافقنامه روی بحث گزینش کالاها بود که گزینش درستی نبود.ما باید بتوانیم از این تجربه به خوبی استفاده کنیم و بخش خصوصی در این مساله فعال باشد.به این معنا که آنها به دولت بگویند برروی چه کالاهایی می خواهند وارد مذاکره شوند. زیرا بحث خدمات اکنون مطرح نیست که دولت بیشتر دخیل باشد و تمرکز برروی کالا است. از همین رو باید ابتدا مشخص شود که بخش خصوصی ما می خواهد با ارمنستان، بلاروس، روسیه، قزاقستان و قرقیزستان تجارتی داشته باشد؟ چه حوزه هایی را از لحاظ صادرات می توان از حالت بالقوه به بالفعل تبدیل کرد . یا بررسی شود که به صورت تکنیکی با کاهش تعرفه ها  با چه موانعی دیگری مواجه خواهند بود ؟  حتی استانداردهای آنها با ما متفاوت است و باید بر روی این مسائل متمرکز شویم. بنابراین باید به این نکات در مذاکرات توجه شود تا به یک لیست کالایی قابل قبول برسیم و حمایت بخش خصوصی را در این مذاکرات همراه خود داشته باشیم.
 
ایراس: به نظر میرسد حوزه اوراسیا برای بخش خصوصی چندان جذاب نیست، این موضوع را چگونه می توان برای این بخش توجیه کرد؟
 
دکتر امیدبخش: این مشکلات باید به صورت تدریجی حل شود. برای بخش خصوصی فضایی فراهم شوده که احساس کند باید مسیر تجاری خود را تغییر دهند.به طور مثال اگر تا الآن به افریقا و برخی کشورهای اروپایی صادرات داشتند،  یک نگاهی نیز به این بازار بیاندازند،  به شرطی که این بازارها را بتوانیم با شرایط و تسهیلاتی که فراهم می شود برای بخش خصوصی جذاب کنیم. به مانند بحث بازار میوه روسیه که پیش آمد،  اما تجار ما هیچکدام نتوانستند از فضای به وجود آمده به دلیل فراهم نبودن سخت افزار و نرم افزار استفاده کنند.اکنون توپ در زمین دولت است و این بستگی به آنها دارد که چگونه فضا را فراهم کنند تا برای بخش خصوصی جذاب شود.



مصاحبه کننده: سمانه عابدی


 
کد مطلب: 2809