مرتضی رحمانی موحد، معاون گردشگری سازمان میراث فرهنگی در گفتگو با ایراس:

ذائقه گردشگران روسی و اروپایی در سفر به ایران متفاوت است.

تاریخ انتشار : شنبه ۲۴ مهر ۱۳۹۵ ساعت ۱۴:۵۰
Share/Save/Bookmark
 
تاکنون همکاری هایی انجام شده و چارچوب هایی برای همکاری ایجاد شده است. اما هنوز لازم است اراده بنیادین برای چنین همکاری هایی در روسیه فراهم شود. آنچه در سفرهای گردشگری مورد توجه روس ها است نرخ های رقابتی، اقلیم های متنوع و دسترسی به خدمات مختلف در سفر است. در این زمینه ها ایران هنوز چالش هایی برای تبدیل شدن به گزینه مطلوب روس ها فرا رو دارد ... گردشگری در ذات خود پیامی دارد که در حوزه دیپلماسی عمومی تعریف می شود یعنی ارتباط مردم با مردم. این ارتباط هر چه غنی تر و قوی تر باشد روابط گسترده تر می شود ...
 
ایراس: هر چند زیرساخت های گردشگری در مناطق گردشگرپذیر ایران نسبتا توسعه یافته است، اما انی وضعیت همچنان با ظرفیت گردشگری ایران همخوانی ندارد. مقایسه آمار ارسال گردشگر ایرانی به روسیه و گردشگرپذیری از این کشور یکی از شاخص­هایی است که این کاستی را نمایان تر می کند. چرا که با جود روابط حسنه ایران و روسیه و اهتمام ویژه دو کشور به توسعه روابط معطوف به گردشگری و به رغم تمایلی که گردشگران روس به مناطق امن و گرمی چون ایران دارند، آمارها رشد قابل قبولی نداشته اند. بر این اساس مرتضی رحمانی موحد معاون گردشگری سازمان میراث فرهنگی در گفتگو با ایراس ضمن بررسی چالش های صنعت گردشگری ایران از نگاه جامعه روس، بر ضرورت تمرکز بر حل موانع در سه زمینه «ویزا»، «حمل و نقل» و «خدمات» تاکید دارد.
 
ایراس: همانطور که می دانید پس از انعقاد توافق هسته ای و برخی تحولات منطقه­ یک تحول جدید در روابط ایران و روسیه ایجاد شده که موجب جهش در روابط اقتصادی دو کشور شده است. سوال این است که رشد روابط اقتصادی ایران و روسیه چه تاثیری بر روابط گردشگری دو کشور به عنوان یکی از بخش های مبادلات اقتصادی ایران و روسیه داشته است؟ آیا در مذاکرات انجام شده در زمینه گردشگری توافقاتی حاصل شده است؟
 
رحمانی موحد: یکی از ویژگی روسیه تنوع فرهنگی و قومیتی و شخصیت های سیاسی ادوار گذشته است. طبیعتا این مسایل بر نحوه تنظیم ذائقه فرهنگی روس ها به ویژه پس از فروپاشی شوروی تاثیر گذاشته است. در این میان نسل جدیدی شکل گرفته است که هم با دستگاه حاکمه ارتباط دارد و هم با کانون های قدرت اقتصادی. این نسل در بخش های مختلف اقتصادی تولیدی-خدماتی صاحب قدرت هستند و بالتبع، آنها مایل هستند که در صنعت گردشگری نیز که یکی از بخش های درآمدزا و مورد توجه حوزه اقتصاد است وارد شوند و این کار را نیز انجام داده­اند. اما آنچه موجب توجه متولیان صنعت گردشگری روسیه به ایران شد تحولاتی بود که در رابطه روسیه و ترکیه رخ داد و موجب شد روس ها در صنایع غذایی و گردشگری در جستجوی منابع جدید به ایران توجه کنند. چرا که ایران امن ترین کشور منطقه است. این در حالی است که سایر کشورهای منطقه که جاذبه گردشگری دارند دچار چالش های امنیتی هستند. بر این اساس فرصت به وجود آمده این دیدگاه را ایجاد کرد که گردشگری می تواند یکی از جنبه های همکاری بلند مدت ایران و روسیه باشد. این تحلیل موجب آغاز مذاکرات ایران و روسیه در زمینه گردشگری شد.
 
تاکنون همکاری هایی انجام شده و چارچوب هایی برای همکاری ایجاد شده است. اما هنوز لازم است اراده بنیادین برای چنین همکاری هایی در روسیه فراهم شود. آنچه در سفرهای گردشگری مورد توجه روس ها است نرخ های رقابتی، اقلیم های متنوع و دسترسی به خدمات مختلف در سفر است. در این زمینه ها ایران هنوز چالش هایی برای تبدیل شدن به گزینه مطلوب روس ها فرا رو دارد. ایران قادر به ارائه خدمات متنوعی که ترک ها در اختیار روس ها می گذارند، نیست. دو کشور برای حل این چالش ها مذاکراتی داشته اند و سه موضوع را مورد مذاکره قرار داده اند. اول بحث نحوه کاهش هزینه مورد مذاکره قرار گرفت. روس ها خواستار حذف روادید به عنوان بخشی از هزینه سفر هستند. از سوی دیگر فراوانی مسیرهای حمل و نقل به ویژه هوایی مورد مذاکره قرار گرفت تا بدین ترتیب نیز نرخ ها رقابتی شده و هزینه های بسته های سفر کاهش یافته و مقبولیت و جاذبه بیشتری بیابد. در بحث تنوع خدمات نیز اعتقاد بر این است که به دلیل تنوع ذایقه در میان روس ها امکان تطبیق ایران با ذایقه های گردشگری روس هایی است که آماده سفر فرهنگی تفریحی هستند و می توانند از بخشی از خدمات که در کشورهای دیگر به دست می آورند، صرف نظر کنند.
 

یکی از دلایل افزایش جذابیت ایران طولانی بودن فصل سرما در روسیه و همچنین سرما در اروپا است. بنابراین سفر به نقاط گرم ایران برای روس ها مطلوب خواهد بود. امیدوارم ما بتوانیم به مدل هایی از همکاری متقابل توریستی از جمله لغو روادید سفرها دسته جمعی دست یابیم. این پیشنهادی است که بخش های گردشگری ایران و روسیه به وزارت های خارجه دو کشور ارائه کرده اند و باید در این سطح مذاکراتی انجام شود و توافقاتی حاصل گردد. روسیه یکی از بازارهای هدف ایران است و از اینرو باید ما نیز مقدماتی برای کسب این بازار فراهم کنیم. در واقع باید تسهیلاتی در نظر گرفته و امکان ارائه لیستی از این تسهیلات داشته باشیم. باید بتوانیم اعلام کنیم که چه بسته های سفر داریم که رقابتی هستند. مجموع این اقدامات می تواند موجب جذب آمار بیشتری از گردشگران به ایران شود.
 
ایراس: با توجه به اقداماتی که درباره روابط اقتصادی ایران و روسیه انجام شده آمارهایی ارائه می شود که حاکی از افزایش مناسبات دارد گردشگری چه سهمی از افزایش توافقات و رقم ها داشته آیا آماری در دسترس است؟
 
رحمانی موحد: همکاری رسمی ایران و روسیه در زمینه گردشگری عملا بعد از امضای توافقنامه همکاری های مشترک گردشگری در تاریخ ٢٢ آذر ١٣٨٦ برابر با ١٣ دسامبر ٢٠٠٧ در مسکو آغاز شد. در این راستا در سال­های ٨٦ و ٨٨ اقداماتی انجام شد اما آهنگ روابط گردشگری دو کشور از سال ٩٣ افزایش یافت. اسفند ٩٣ نشست مشترک معاونت گردشگری با هیاتی از روسیه مرکب از تورگردانان و اصحاب رسانه روسیه برگزار شد. در همان زمان نشست مشترکی نیز با مقامات گردشگری جمهوری تاتارستان در تهران انجام شد. اقدام مهم دیگر که به دنبال تحولات اخیر در روابط ایران و روسیه رخ داد سفر رئیس آژانس فدرال گردشگری روسیه با هیات همراه به ایران در بهمن ٩٤ بود که همزمان با نهمین نمایشگاه بین المللی گردشگری تهران و حضور شرکت های روسی در آن  انجام شد و در پی آن برنامه اقدام مشترک همکاری های گردشگری ایران و روسیه برای سال های ٢٠١٨-٢٠١٦ امضا و دفتر اطلاع رسانی روسیه Visit Russia در تهران افتتاح شد. بعد از آن ایران نیز با مدیریت اجرایی سازمان منطقه آزاد قشم در فروردین ١٣٩٥ در نمایشگاه MITT مسکو شرکت کرد. درباره نرخ گردشگری بین ایران و روسیه آماری در بازه زمانی ۲۰۱۰ تا ۲۰۱۴ وجود دارد. آمار گردشگری از ایران به روسیه از بیست هزار نفر در سال ۲۰۱۰ به نزدیک سی هزار نفر در سال ۲۰۱۴ افزایش می یابد. البته این آمار مربوط به گردشگرانی است که در قالب تور سفر کرده اند. آمار گردشگری از روسیه به ایران نیز از یازده هزار نفر در سال ۲۰۱۰ به حدود بیست هزار نفر در سال ۲۰۱۴ افزایش یافته است. هنوز آمار جدیدی درباره مبادله توریستی و گردشگری تهیه نشده است اما به دلیل اینکه عموما رابطه دو کشور بدون چالش بوده انتظار می رود این آمار افزایش یافته باشد.
 
همانطور که اشاره شد اگر موانع ویزا و حمل و نقل در زنجیره خدمات گردشگری برطرف شود و قابل رقابت شود مخصوصا مسیرهای هوایی به کیش و قشم بهبود یابد قطعا در درازمدت حجم قابل توجهی از گردشگران خروجی روسیه را به سوی ایران جذب کنیم. ایران در دو سال اخیر در نمایشگاه بین المللی مسکو با وجود تقارن زمانی آن با آغاز سال نوی شمسی، حضور قوی داشته و با تداوم آن می توان معرفی بهتری از جاذبه های گردشگری ایران به توریست های روسی داشت. ایران اعلام آمادگی کرده است که نمایندگان دفاتر گردشگری و خبرنگاران روسی به ایران سفر کنند و با گزارش هایی که ارائه می کنند به افزایش تبادل گردشگری دو کشور کمک کنند.
 
ایراس: برخی آمارهای غیررسمی حکایت از این دارند که در سال ۲۰۱۶ تاکنون بیش از سی هزار ایرانی از روسیه بازدید داشتند که با توجه به آمارهایی که درباره نرخ سفر روس ها به ایران است نشان از آن دارد که در زمینه گردشگری توازن به نفع روسیه است. نظر شما در اینباره چیست؟ چرا ایران نتوانسته توازن خود را حفظ کند؟
 
رحمانی موحد: بله، توازن به نفع روسیه است. ایرانی ها معمولا بیشتر به مسکو و سنت پترزبورگ سفر می کنند. سفرهایی نیز به آستاراخان و باشقیرستان انجام می شود. به هر حال گردشگری یک جاده دو طرفه است. ایران باید ظرفیت ها و برنامه ریزی های خود را بهبود ببخشد تا جذب بیشتری داشته باشد. ضمن اینکه در مذاکرات از طرف روسی خواسته می شود به توازن در گردشگری کمک کند و امتیازاتی در اختیار ایران قرار دهد.
 
ایراس: شما به موانع اشاره داشتید و اینکه برنامه ها و اقداماتی وجود دارد که این موانع برطرف شود. مذاکرات در این راستا در چه مرحله ای است؟
 
رحمانی موحد: ما منتظر اقدامات وزارت خارجه هستیم. پیش نویس تفاهم نامه لغو روادید گروهی برای گردشگران ایران و روسیه به وزارت خارجه ارسال شده است. این راهکار یکی از عوامل موفقیت سایر مقاصد از جمله کشورهای چین، آمریکای لاتین و ترکیه در جذب گردشگران روسیه بوده است. مثلا پیشنهاد شده برای گروه های پنج نفر به بالا برای ارائه ویزا پول درخواست نشود. این می تواند تاثیر زیادی در افزایش آمار گردشگری داشته باشد. درباره حمل و نقل هوایی نیز باید زیرساخت هایی در ایران تامین شود. در ایران منطقه کیش اعلام آمادگی کرده است که در زمینه حمل و نقل اقداماتی انجام دهد. در این زمینه نیز روس ها باید تجدیدنظرهایی در زمینه سیاست های هوایی خود داشته باشند و شرکت های روسیه را به سمت پروازهای بیشتر به سمت ایران تشویق کنند.
 
ایراس: خبرهایی که درباره پرواز مستقیم ایران به سوچی منتشر شد چه تاثیری داشته، آیا این پروازهای مستقیم ادامه دارد؟
 
رحمانی موحد: این پروازهای مستقیم مقطعی است که معمولا برای نوروز ارائه می شود مثلا دو یا سه نوبت در دو هفته. این پروازها نیز بیشتر برای سفر ایرانی ها به سوچی است و روس ها از سوچی سفری به ایران ندارند.
 
ایراس: به نظر شما مذاکرات و توافقاتی که تا همین جا بین ایران و روسیه انجام شده پایه های محکمی یافته که با تغییر دولت در سال های بعد ادامه یابد؟
 
رحمانی موحد: آهنگ همکاری های ایران و روسیه قابل قبول و منظم است. شرکت در نمایشگاه های دو طرف، پیگیری ها برای توسعه روابط در سطح خوبی قرار دارد. البته روس ها به دلیل توجهی که به اروپا و غرب دارند با یک نیروی گریز از ایران مواجه هستند که در این زمینه آنها باید توجه بیشتری داشته باشند. با این حال از جانب ایران نیز تلاش بیشتری باید برای کسب بازار روسیه انجام شود. دفاتر و نمایندگی های ایران باید بطور دایم در صحنه های روسیه حضور داشته باشند تا بتوانند از طرف روسی امتیازات لازم را دریافت کنند.
 
ایراس: همانطور که شما نیز اشاره کردید گردشگری در رابطه ترکیه و روسیه آنقدر وزن داشت که موجب احیای رابطه فروپاشیده دو کشور شود. آیا گردشگری می تواند در رابطه ایران و روسیه یا هر کشور دیگری چنین وزنی بیابد؟
 
رحمانی موحد: ظرفیت های ایران مشخص است. گردشگری در ذات خود پیامی دارد که در حوزه دیپلماسی عمومی تعریف می شود یعنی ارتباط مردم با مردم. این ارتباط هر چه غنی تر و قوی تر باشد روابط گسترده تر می شود. در رابطه روسیه و ترکیه نیز نیروهای تاثیرگذار شکل گرفته بود و زمانی که رابطه دو کشور به سمت فروپاشی رفت این نیروها به هر دو طرف فشار وارد کردند و رابطه را احیا کردند. گردشگری اگر نهادینه و توسعه یافته شود، می تواند این تاثیرگذاری را داشته باشد و مانع کدروت ها و تنش ها شود و یا برای پیوند مجدد استفاده شود. بر این اساس باید گردشگری در کشورها در حوزه امنیت ملی تعریف شود.
 
ایراس: یکی از کارشناسان روس یکبار در یکی از محافل کارشناسی می گفت سفر به ترکیه بسیار ارزان است در حالی که سفر به ایران بسیار گران تر. آیا درباره اینکه سفر به ایران برای روس ها چقدر هزینه دارد و یا چه رقمی برای آنها مطلوب است اطلاعاتی وجود دارد؟
 
رحمانی موحد: روس ها به دنبال این هستند که سفر یک هفته ای به ایران با پرواز بیش از ۶۰۰ یورو نشود. این در حالی است که سفر به ترکیه حدود ۴۰۰ یورو برای روس ها هزینه دارد. اکنون هزینه سفر به ایران بیش از هزار یورو است. البته باید ذکر شود سفر روس ها به ترکیه بیشتر تجاری است و برای خرید انجام می شود. البته بین دو کشور گردشگری ساحل وجود دارد اما رقم قابل توجهی از گردشگری دو کشور روسیه و ترکیه گردشگری تجاری است.
 
ایراس: در نهایت پیشنهاد شما برای رفع موانع گردشگری بین ایران و روسیه چیست به ویژه برای افزایش جذابیت ایران بین گردشگران روس؟ و همچنین افزایش خدمات گردشگری به آنها؟
 
رحمانی موحد: ایران می تواند همه خدمات گردشگری که به توریست های اروپایی ارائه می دهد به گردشگران روسی نیز ارائه دهد. اما ذایقه گردشگران روسی و اروپایی متفاوت است. گردشگران اروپایی برای سفر به ایران از بخشی از توقعات خود صرف نظر می کنند اما برای روس ها چنین چشم پوشی سخت تر است.
 
ایراس: برای معرفی جذابیت های فرهنگی ایران به روسیه چه اقداماتی انجام شده و یا می تواند انجام شود؟
 
رحمانی موحد: یک کتاب برای معرفی فرهنگی ایران منتشر شده است. با حضور در نمایشگاه ها این معرفی انجام می شود. در کل مجموعه کتاب های خوبی به زبان روسی با ابتکارهای مستقل تهیه شده است.


ما اعلام آمادگی کرده ایم خبرنگاران و تصوربرداران روسی با سفر به ایران مهمان ما باشند و در شبکه های تلویزیونی روسیه منتشر شود. در کنار این اقدامات، ایران باید بخشی در روسیه، علاوه بر سفارت و رایزنی فرهنگی داشته باشد که بطور متمرکز و دایم این هدف را دنبال کند و دایم در تماس و پیگیری باشد. معاونت گردشگری در حال پیگری است که این نمایندگی گردشگری در مسکو دایر شود تا سیاست ها دنبال شود.
 
ایراس: یک سوال کلی تر اینکه گردشگری در دولت یازدهم چقدر مورد توجه قرار گرفت و توسعه یافت ؟
 
رحمانی موحد: بطور متوسط گردشگری در دولت یازدهم از ۹۱ تا ۹۴ حدود ۳۰ درصد رشد داشت است. از ۴ میلیون و هفتاد هزار نفر به ۵ میلیون و دویست هزار نفر افزایش یافته یعنی به شکل میانگین سالانه ده درصد رشد داشته در حالی که متوسط رشد جهانی گردشگری ۵ درصد است. در کل گردشگری ایران از یک دوره سکون به یک دوره شکوفایی رسیده است. این نشان می دهد که در دولت یازدهم به گردشگری به عنوان یک فرایند و پدیده مهم اقتصادی و فرهنگی توجه شده است. مقام معظم رهبری نیز در برنامه توسعه ششم در بند پنجم به اهمیت این موضوع پرداخته اند.
 
----------
مصاحبه کننده: عفیفه عابدی
 
 
کد مطلب: 2073