بهرام امیراحمدیان

ایران و قلب آسیا

مقاله ایراس
تاریخ انتشار : جمعه ۱۰ آذر ۱۳۹۶ ساعت ۱۹:۴۴
Share/Save/Bookmark
 
سفر وزیر خارجه جمهوری اسلامی ایران به باکو (10 آذر 1396) برای شرکت در نشست کنفرانس قلب آسیا (فرایند استانبول) از سفرهای کاری وزیر محترم امور خارجه است که در روزهای اخیر توجه رسانه ها را بخود جلب کرده است.
 

سفر وزیر خارجه جمهوری اسلامی ایران به باکو (10 آذر 1396) برای شرکت در نشست کنفرانس قلب آسیا (فرایند استانبول) از سفرهای کاری وزیر محترم امور خارجه است که در روزهای اخیر توجه رسانه ها را بخود جلب کرده است. پیش از این سفر، وزیر خارجه به ارمنستان سفر کرد و در آنجا طی مذاکراتی در باره تحولات منطقه ای و نیز همکاری های اقتصادی ارمنستان و ایران در قالب منطقه مشترک اقتصادی در چارچوب همکاری با «منطقه آزاد تجاری – صنعتی ارس» در نقطه مرزی نوردوز- مغری به گفت و گو نشستند. احتمالا در این گفت و گو ها در باره مساله قره باغ نیز مذاکراتی صورت گرفته باشد. زیرا اخیرا همکاری ایران با اتحادیه اقتصادی اوراسیا به رهبری روسیه نیز مورد بحث بوده است و گویا ظاهرا پیشرفت هایی صورت گرفته است.

ارمنستان یکی از اعضای این سازمان است که برخلاف دیگر اعضا (روسیه، قزاقستان، بلاروس، تاجیکستان و قرقیزستان) با دیگر اعضا پیوستگی جغرافیایی ندارد. این پیوستگی می تواند از طریق ایران یا
دیدار و مذاکره وزیر خارجه جمهوری اسلامی ایران با رئیس جمهور آذربایجان نشان دهنده تعمیق روابط دو کشور در دولت تدبیر و امید است
جمهوری آذربایجان صورت گیرد. از آنجا که ایران قصد عضویت در این سازمان را نداشته و فقط در چارچوب همکاری های حمل و نقل و ترانزیت و تعرفه های گمرکی همکاری خواهد داشت، روسیه آذربایجان را به عضویت در این اتحادیه تشویق می کند. مقامات روسی اخیرا امتیازاتی به آذربایجان برای پیوستن به این اتحادیه پیشنهاد داده اند که شامل رفع اشغال از هفت شهرستان پیرامون منطقه قره باغ کوهستانی است که ارامنه برای تامین امنیت پنج منطقه اصلی قره باغ کوهستانی، آن را در تصرف دارند. هنوز آذربایجان به این پیشنهاد واکنشی نشان نداده است.
 
دیدار و مذاکره وزیر خارجه جمهوری اسلامی ایران با رئیس جمهور آذربایجان نشان دهنده تعمیق روابط دو کشور در دولت تدبیر و امید است. با نگاهی به روابط منجمد دو کشور در سالهای دولتهای نهم و دهم که در پایین ترین سطح روابط دیپلماتیک بود، آشکار می شود که هنر دیپلماسی دکتر روحانی آن را به سطح کاملا مطلوبی ارتقاء داده است.
 
بنا به گزارش ایرنا، وزیر امورخارجه جمهوری اسلامی ایران روز جمعه، 10 آذر 1396، در حاشیه اجلاس قلب آسیا (با حضور 250 نماینده از 40 کشور و سازمان بین المللی) با «الهام علی یف» رئیس جمهوری آذربابجان در باکو دیدار کرد. دو طرف در خصوص روابط دو جانبه و مسائل منطقه ای گفت وگو و تبادل نظر کردند. طرفین در این دیدار در خصوص روابط دوجانبه، همکاری سه جانبه میان ایران ترکیه و آذربایجان، مبارزه مشترک علیه تروریسم و افراط گرایی، پروژه مشترک بهره برداری از منابع خزر، راه آهن، همکاری در خصوص افغانستان و نشست آستانه در خصوص سوریه گفتگو و تبادل
ایران و آذربایجان با تکمیل راه آهن رشت-انزلی-آستارا ظرفیت آن را خواهند داشت که حمل و نقل و ترانزیت ریلی را از حوزه اقیانوس هند- خلیج فارس تا شمال اروپا نیز ادامه دهند و از آن بهره مند شوند
نظر کردند.

فرصتهای خیلی خوبی در روابط دو کشور پدید آمده است. راه آهن آذربایجان برای اتصال ریلی ایران با راه آهن آذربایجان، گرجستان و روسیه در پروژه تکمیل راه آهن کریدور ترانزیتی شمال- جنوب از مبداء رشت تا آستارا با سرمایه گذاری 500 میلیون دلاری در این پروژه موافقت کرده است. این در حالی است که کاهش قیت نفت در بازارهای جهانی سبب کاهش حجم تولید ناخالص داخلی آذربایجان شده و این کشور را با مشکلات بودجه های عمرانی مواجه کرده است. بر این اساس اهمیت توجه به همکاری های منطقه ای بویژه در زمینه ارتباطات و حمل و نقل و ترانزیت بسیار ضروری شده است و ما باید به این مساله توجه بیشتری داشته باشیم. این کشور هم چنین با ادامه راه آهن خود تا پایانه آستارای ایران آن را تکمیل کرده است.
 
پس از فروکش کردن فتنه داعش و شکست تروریستها هشیاری نیروهای نظامی و امنیتی کشورهای منطقه بویژه ایران و آذربایجان برای همکاری در این زمینه نیز بسیار ضروری است. ایران و آذربایجان هر دو در مسیر ترانزیت مواد مخدر قرار دارند و ضرورت همکاری های امنیتی و اطلاعاتی هر دو کشور بیش از پیش احساس می شود. برای همکاری در این زمینه ها که برای هر دو طرف سودمند است، در گام نخست داشتن روابط نزدیک و حسن همجمواری از ضروریات است. در شرایط کنونی و با در نظر گرفتن سطح دیدارهای مقامات دو کشور که طی دهه های گذشته بی سابقه بوده و از روند فزاینده ای برخوردار است، امکان همه نوع پیشرفت در روابط فراهم است. در زمینه گردشگری نیز با تسهیل صدور روادید می توان امید داشت که بخش گردشگری اشتغال مناسبی را برای هر دو کشور فراهم آورد.
 
علاوه بر آن دو کشور در زمینه کریدور خلیج فارس – دریای سیاه با هم همکاری نزدیکی دارند. این کریدور که یکی از مهمترین کریدور های ارتباطی است حوزه خلیج فارس را از طریق ایران، آذربایجان، گرجستان، دریای سیاه، بلغارستان با
کشورهای عضو کنفرانس قلب آسیا، خود را متعهد به نتایج به‌دست آمده از برگزاری این کنفرانس و کنفرانس‌های قبلی می‌دانند که تلاش آن برای ساختن یک افغانستان باثبات و صلح‌آمیز و توسعه صلح و امنیت در تمام منطقه است
حمل و نقل ترکیبی ریل، جاده، دریا به اروپا متصل می کند و کشورهای منطقه در آن مشارکت خواهند کرد. گزینه دیگری از این راه می تواند از طریق جاده از ارمنستان نیز بکار گرفته شود.
 
ایران و آذربایجان با تکمیل راه آهن رشت-انزلی-آستارا ظرفیت آن را خواهند داشت که حمل و نقل و ترانزیت ریلی را از حوزه اقیانوس هند- خلیج فارس تا شمال اروپا نیز ادامه دهند و از آن بهره مند شوند. ایران می تواند برای ارتباط زمینی جمهوری آذربایجان با افغاتنستان و افغانستان با آذربایجان به عنوان پل دوستی و ارتباطی به ایفای نقش بپردازد. تکمیل راه آهن خواف-هرات امکان ارتباط ریلی را در آینده بین سه کشور همسایه فراهم خواهد آورد. 
 
در خصوص نشست قلب آسیا شایان ذکر است که در این نشست رئیسان جمهوری آذربایجان و افغانستان و وزیران امورخارجه ایران، پاکستان، هند، ترکیه و افغانستان، همچنین معاونان وزیران امورخارجه قرقیزستان، قزاقستان، تاجیکستان، ترکمنستان، نماینده ویژه چین و روسیه در امور افغانستان، مقامات ارشد عربستان، امارات متحده عربی و نماینده ویژه دبیرکل سازمان ملل متحد در امور آسیا مرکزی از شرکت کنندگان این اجلاس بودند. در این اجلاس همچنین نماینده ویژه نخست وزیر انگلیس در امور افغانستان، نماینده وزارت امورخارجه آمریکا در امور آسیای جنوبی و مرکزی و هیات بلند پایه وزارت امورخارجه ژاپن، اسپانیا، نروژ، ایتالیا، کانادا، فرانسه، فنلاند، لهستان، مصر و سوئد نیز حضور داشتند.
 
قلب آسیا (یا فرایند استانبول) سازوکاری است برای ایجاد یک پلاتفرم برای بحث در مورد مسائل منطقه ای، به ویژه تشویق امنیت، همکاری های سیاسی و اقتصادی میان افغانستان و همسایگان آن. این سازوکار در نوامبر 2011 برای گسترش هماهنگی عملی بین افغانستان و همسایگان و شرکای منطقه ای در مواجهه با تهدیدات مشترک، از جمله مبارزه با تروریسم، مبارزه با مواد مخدر، فقر و افراط گرایی آغاز شد. ایالات متحده و بیش از 20 کشور و سازمان های دیگر به عنوان
کشورهای عضو کنفرانس قلب آسیا، خود را متعهد به نتایج به‌دست آمده از برگزاری این کنفرانس و کنفرانس‌های قبلی می‌دانند که تلاش آن برای ساختن یک افغانستان باثبات و صلح‌آمیز و توسعه صلح و امنیت در تمام منطقه است
«کشورهای حمایت کننده» در این فرایند همکاری می کنند.
 
در تاریخ 26 آوریل 2013، آلماتی قزاقستان، سومین کنفرانس وزرای فرایند استانبول را برگزار کرد که رهبران افغانستان، آذربایجان، چین، هند، ایران، قزاقستان، قرقیزستان، پاکستان، روسیه، عربستان سعودی، تاجیکستان، ترکیه، ترکمنستان و امارات متحده عربی همراه با کشورهای غربی و سازمان های بین المللی برای بحث در مورد مکانیزم هایی برای حمایت از همکاری های منطقه ای به گفت و گو نشستند.

وزیر خارجه جمهوری اسلامی ایران در مصاحبه خود با خبرنگاران در زمینه دیدگاه ایران در باره قلب آسیا اظهار داشت که ایران خواهان حاکمیت و تمامیت ارضی دولت افغانستان است. در مبارزه با تروریسم ایران در کنار رهبری افغانستان قرار دارد و ایران خواستار توجه کشورهای جهان و بویژه همسایگان افغانستان به حضور پدیده داعش در افغانستان است که این روزها به موضوعی مطرح تبدیل شده است. ایجاد تفرقه بین اقوام افغانستان نیز برای این کشور و همسایگان زیانبار خواهد بود. ضرورت همکاری بین المللی در مبارزه علیه تولید، توزیع و قاچاق مواد مخدر و تروریسم بین الملل بیش از هر زمان دیگری احساس می شود.

هدف کنفرانس قلب آسیا یا فرایند استانبول به‌وجود آوردن زمینه‌ای برای گفتگو درباره همکاری‌های منطقه‌ای به‌ویژه در رابطه با افغانستان است. کشورهای عضو کنفرانس قلب آسیا، خود را متعهد به نتایج به‌دست آمده از برگزاری این کنفرانس و کنفرانس‌های قبلی می‌دانند که تلاش آن برای ساختن یک افغانستان باثبات و صلح‌آمیز و توسعه صلح و امنیت در تمام منطقه است. شایان ذکر است که هفت سال از برگزاری سالانه نشست قلب آسیا می‌گذرد. اولین دور این نشست در شهر استانبول برگزار شد، به همین دلیل به نام «فرایند استانبول» (یا روند استانبول) از آن یاد می‌شود.

 

 
نویسنده: دکتر بهرام امیراحمدیان، استاد دانشکده مطالعات جهان، دانشگاه تهران و عضو ارشد شورای علمی ایراس
 
 
 
کد مطلب: 3453
مولف : دکتر بهرام امیراحمدیان